Muốn phong lan nở hoa đúng tết

Tuy nhiên hầu hết trong số họ thường chỉ biết mua những chậu lan đã có sẵn hoa về chưng chơi chứ không biết làm cách làm sao cho cây lan tiếp tục ra hoa mới, nhất là vào dịp Tết nguyên đán, mặc dù việc làm này cũng khá đơn giản .

Trong giống Dendrobium trừ một vài loài thường cho bông vào những thời điểm cố định như D. burana gold, D. kasem gold, D. thongchai goldD. burana jade, D. burana emerald, D. burana green…, còn đa số các lòai cho bông rải rác quanh năm. Với những loài này có thể điều khiển cho chúng ra hoa vào dịp Tết

Cách làm như sau: vào cuối tháng 9 đầu tháng 10 âm lịch chọn những cây lan trưởng thành, đã ra hết lá non đưa vào một khu vực riêng, sau đó dùng phân bón lá loại có tỷ lệ NPK là 10-30-20, (nên dùng phân PITER của Mỹ) phun 6-7 ngày/ một lần kích cho cây lan ra hoa. Sau 3-4 lần phun thì nhánh lan bắt đầu búng ra vòi hoa (lớn cỡ hạt lúa). Vài ngày sau vòi hoa sẽ dài 2-3 cm thì thay bằng lọai phân bón lá có tỷ lệ NPK là 15-20-30 (cũng phun 6-7 ngày/ lần) để kích thích cho vòi hoa phát triển dài, sau này mầu sắc hoa sẽ sáng đẹp, rực rỡ và lâu tàn, ít bị bệnh thối hoa. Sau khi thay đổi phân bón 45-50 ngày (khỏang đầu tháng 12 âm lịch) thì cành hoa đạt tiêu chuẩn “xuất vườn” (mỗi cành nở 1-2 hoa), sau đó những hoa phía trên tiếp tục nở, đến Tết nguyên đán thì cành hoa đã nở gần hết, nhìn rất đẹp.

Thường thì cứ sau mỗi đợt ra lá đăng lan lại nghỉ ra lá một thời gian (trên cây không còn lá non) nếu giai đọan này xuất hiện sớm trước cuối tháng 9 đầu tháng 10 âm lịch (thời điểm sử lý phun phân “kích” cho cây lan ra bông) thì có thể kìm giữ cây lan luôn ở tình trạng không có lá non này bằng cách dùng phân bón lá NPK loại 20-20-20 phun 6-7 ngày/ một lần, tới thời điểm sử lý thì thay phân 20-20-20 bằng phân 10-30-20 như đã nói ở trên.

Nguyễn Danh Vàn

Giá thể trồng lan

Giá thể (chất trồng) trồng hoa lan rất quan trọng, liên quan đến suốt quá trình sinh trưởng và phát triển cũng như hiệu quả kinh tế. Các chất trồng được sử dụng hiện nay gồm than củi, gạch non (đất sét nung), đá bọt bazan, dớn cọng, dớn mềm, vỏ dừa miếng, vỏ dừa chặt khúc, một số loại đá khoáng tự nhiên… Tuy nhiên, nhiều người trồng lan vẫn còn tùy tiện sử dụng giá thể không phù hợp, làm cây lan chậm phát triển.

Chất trồng thông dụng

Than củi: Được dùng khá phổ biến, là một chất trồng tốt vì không bị mục, sạch bệnh, tạo thông thoáng cho hệ rễ lan phát triển. Than sẽ hấp thụ dinh dưỡng qua quá trình bón phân và cung cấp dưỡng chất qua sức hút rất mạnh của rễ lan. Than được dùng ở đây là loại than gỗ rừng, được nung (hun) thật chín. Tránh tuyệt đối dùng các loại than gỗ rừng sác (như than đước) vì hàm lượng NaCl trong than cao, dễ làm chết lan. Than được chặt nhỏ vừa (kích thước 1 x 3 x 2 cm), không nên chặt quá nhỏ sẽ làm cản trở hô hấp của rễ. Nhược điểm là giữ ẩm kém, giá thành khá cao.

Vỏ dừa chặt khúc: Có khả năng giữ ẩm tốt và chất dinh dưỡng được cung cấp từ phân bón giúp cho rễ phát triển tốt. Vỏ dừa chặt khúc nhỏ (1 x 3 x 2 cm) xử lý bằng nước vôi 5% hoặc NaOH 2%. Nhược điểm là không bền, dễ bị rong rêu phát triển trên bề mặt.

Vỏ dừa miếng: Đây là chất trồng lan chủ yếu của người Thái, dễ công nghiệp hóa nếu sản xuất lan đại trà trên quy mô lớn. Nhưng do số lượng nhiều và rất rẻ nên vỏ dừa miếng được trồng thành băng trên hệ thống giàn. Nếu dùng vỏ dừa miếng trồng chậu phải hạn chế tưới nước. Tốt nhất là tạo điều kiện đảm bảo ẩm độ bên ngoài hơn là trong chậu. Vỏ dừa miếng lại là môi trường rất tốt cho đa số các loài lan thuộc giống Dendrobium. Khuyết điểm là dễ mọc rêu, không thoáng, dễ mục. Đối với chất trồng này phải phun thuốc ngừa sâu bệnh thường xuyên.

Dớn cọng: Đây là dạng sợi của thân và rễ cây dương xỉ (Cybotium baronletz) là một loại cây mọc nhiều ở các vùng thung lũng đồi núi Đà Lạt. Sở dĩ dớn cọng được chọn vì không bao giờ đóng rêu, rất lâu mục, ít bị nhiễm vi sinh vật gây bệnh, tạo thông thoáng cho hệ rễ. Nhược điểm là hút ẩm và hấp thu phân bón kém.

Dớn mềm: Xuất thân từ rêu biển, được nhập khẩu từ nước ngoài và đang được sử dụng khá phổ biến ở Việt Nam. Dớn mềm có ưu điểm giữ ẩm rất tốt và rất thích hợp cho hệ rễ lan phát triển. Giá cao, dễ bị rong rêu, úng nước trong mùa mưa.

Đất sét nung: Đây là loại giá thể nhân tạo được làm từ đất sét dạng viên lục giác hoặc viên đùn thỏi phù hợp theo kích thước của giá thể than củi hoặc dừa miếng. Đất sét nung khá phù hợp cho nhiều loại lan.

Đá bọt: Đây là loại đá bọt bazan, cung cấp thêm các nguyên tố dinh dưỡng khoáng cho lan.

Thành phần giá thể phù hợp cho từng nhóm lan

Giá thể trồng Cattleya: 

Cấu tạo giá thể là điều kiện quyết định sự phát triển của lan Cattleya, vì thế việc cấu tạo giá thể thay đổi tùy theo vùng và tùy theo mùa trong năm. Ở TP. Hồ Chí Minh, phương pháp trồng trên thân cây sống và thân cây chết thì giá thể chính là lớp vỏ của thân cây được trồng. Phương pháp trồng chậu thì giá thể phải thật thoáng. Một giá thể quá bí thì giúp người trồng ít phải tưới nước, nhưng cây rất dễ bị chết vì thối rễ, nhất là trong mùa mưa. Một giá thể với phần đáy thật thoáng tránh được sự úng nước và phần bề mặt hơi khít kín rất tốt cho sự phát triển của Cattleya. Vì thế, hiện nay một số nhà vườn trồng Cattleya không cần chất liệu để trồng, chỉ cần chậu làm bằng gỗ thông thoáng và buộc cây vào giữa chậu, rễ phát triển tốt. Tuy nhiên, một số vẫn trồng với giá thể là dớn cọng.

Đối với vùng lạnh, cấu tạo giá thể quá thông thoáng sẽ bất lợi cho sự sinh trưởng, vì nhiệt độ lạnh ban đêm sẽ làm các đầu rễ đui đi và bộ rễ teo dần, cây phát triển èo uột. Một giá thể bít kín sẽ giúp rễ có độ ấm để phát triển, do đó ở Đà Lạt người ta dùng các loại dớn vụn để làm giá thể trồng lan.

Giá thể trồng Dendrobium: 

Chậu trồng phải thật thoáng và không úng nước. Tuy nhiên, do bản năng sinh học và cấu trúc thực vật với giả hành có thân, các loài thuộc giống Dendrobium có thể dùng giá thể hơi ẩm hơn Cattleya chút ít nhưng không được làm thối căn hành. Vì thế một số loài Dendrobium có thể phát triển trên các giá thể là xơ dừa, than hay vỏ dừa chặt khúc. Nếu giá thể là xơ dừa phải hạn chế số lần tưới nước, nếu không cây bị thối vì quá ẩm. Tuy nhiên, giá thể than và vỏ dừa chặt khúc vẫn tỏ ra hiệu quả nhất.

Giá thể trồng Hồ điệp: 

Một cách trồng chung nhất cho các loại đơn thân là chậu thật thoáng, càng thoáng càng tốt, có thể đến mức cực đoan chỉ dùng chậu như giá thể duy nhất, tuy nhiên chỉ áp dụng cho nơi nào điều kiện ẩm độ ổn định, sự thông gió không đổi và nhất là tiểu khí hậu thật điều hòa. Do đó chậu phải thật sạch, không có dấu vết của bất kỳ loài rêu nào bám trên thành chậu. Thường các nhà trồng lan dùng than, vỏ dừa chặt khúc, dớn mềm mà bên dưới chậu có thể thêm xốp nhân tạo tạo độ thoáng làm giá thể cho Hồ điệp. Với cách trồng này, khi cây đã thích nghi sẽ phát triển mạnh trong tương lai và trong chậu hình như không có một cái rễ nào bị thối.

Giá thể trồng Vanda: 

Vanda là một loại lan không có mùa nghỉ, một biến cố khô hạn rất dễ làm các loài giống này rụng hết phần lá gần gốc. Tuy nhiên, ẩm độ cục bộ trong chậu quá cao dễ làm cho các rễ bị thối. Vì thế, cấu tạo giá thể thật thoáng cho các loài thuộc giống Vanda và Mokara là điều kiện bắt buộc. Việc duy trì ẩm độ ổn định là cố gắng của các nhà vườn thông qua sự tưới hàng ngày. Vanda được trồng treo với 1 giỏ hay hộp ghép bằng gỗ thanh để rễ lan đan xen bám giữ mà không cần giá thể bên trong.

Giá thể cho Mokara: 

Mokara thường được trồng thành liếp dưới đất, chất trồng bằng vỏ đậu phộng khô với độ dày khoảng 10 – 15 cm ban đầu, sau thời gian vỏ đậu phộng xẹp xuống có thể bổ sung thêm vỏ đậu phộng để tạo lớp nền cho rễ lan bám xuống.

Giá thể trồng lan Oncidium (Vũ nữ): 

Tương tự như trồng Dendrobium, chất trồng có thể là vỏ dừa chặt khúc, than.

Giá thể trồng lan Paphiopedilum (Hài): 

Paphiopedilum là loài lan đất nên giá thể gồm 2 phần tro trấu, 1 phần đất mùn + 1 phần phân bò hoai + 1/20 bánh dầu xay nhuyễn, có thể tưới thêm phân NPK 30-10-10, tưới 2 lần/tuần trong suốt mùa tăng trưởng.

Giá thể cho Cymbidium: 
gồm 1/2 dớn + 1/2 vỏ thông hay 1/3 dớn + 2/3 vỏ thông. Ánh sáng 50%. Tiêu chuẩn một giá thể tốt cho Cymbidium là: giữ ẩm tốt, thoáng khí, chậm phân hủy, chứa nhiều dinh dưỡng, rẻ tiền, dễ kiếm và trữ lượng cao trong tự nhiên, pH giá thể từ 6,5 – 7,0.

Các loại vật liệu có thể dùng làm giá thể: dớn, dớn sợi, vỏ thông, mùn cưa, xơ dừa, than vụn, gạch, đá vụn, lá cây mục… Cho đến nay, dớn vẫn là loại tốt nhất cho Cymbidium vì giữ ẩm cao, thông thoáng, giàu dinh dưỡng (nhất là K và N), chậm phân hủy. Nhưng hiện nay trữ lượng dớn ngày càng ít đi, giá khá đắt và việc khai thác dớn làm hư hại nhiều cho các khu rừng già. Để nuôi trồng Cymbidium ở quy mô lớn, dớn sẽ không đáp ứng đủ.

Vỏ thông và mùn cưa là một loại giá thể có thể đáp ứng được các yêu cầu về kỹ thuật và kinh tế nhưng lại nghèo dinh dưỡng. Vỏ thông và mùn cưa tươi không dùng được vì hàm lượng dầu còn cao, có thể làm hư bộ rễ. Trước khi sử dụng cần phải ủ cho hoại mục. Khi ủ, trộn 1 m3 vỏ thông xay nhuyễn với 10 kg apatit, 10 kg vôi, 1 kg các loại phân vô cơ khác (KCl, K2SO4) thời gian ủ trên 6 tháng. Trong khi ủ cần tưới ẩm thường xuyên. Có thể dùng vỏ thông thuần túy hay trộn với các loại khác như dớn, than vụn, gạch vụn để làm giá thể.

Một vài công thức trồng lan

Người ta trồng lan với khá nhiều công thức khác nhau, sau đây là một vài công thức khá thông dụng và kết quả mỹ mãn.

 LAN ĐẤT CYMBIDIUM

Vỏ thông nhỏ 1/8 – 1/4”; (Fine grade)  5 phần

Vỏ thông vừa 1/2”; (Medium grade)    2 phần

Vỏ dừa nhỏ hoặc lớn (Coconut chip)  2 phần

Cát số 12         1 phần

Gổ thông đỏ (red wood shaving)         1/2 phần

CATTLEYA, LAELIA, SCHOMGBURKIA, PHALAENOPSIS v.v…

Vỏ thông vừa 1/2”       6 phần

Vỏ dừa lớn 1/2”           2 phần

Đá xanh hay đá xốp    2 phần

Perlite  1 phần

Gỗ thông đỏ    1/2 phần

DENDROBIUM

Vỏ thông vừa 1/2”       4 phần

Vỏ dừa 1/2”     2 phần

Đá xanh hay đá xốp    4 phần

Gỗ thông đỏ    1/2 phần

NỮ HÀI VÀ CÁC CÂY CÓ RỄ NHỎ NHƯ MILTONIA, ONCIDIUM

Vỏ thông nhỏ 1/8”       6 phần

Vỏ dừa nhỏ 1/4”          2 phần

Than nhỏ 1/8-1/4”       1 phần

Đá bọt Perlite  1 phần

Gỗ thông đỏ    1/2 phần

Sưu tầm

Sử dụng xơ dừa làm giá thể dinh dưỡng cho cây trồng

Cây dừa là một biểu tượng gắn liền với cuộc sống sinh hoạt của người dân Nam bộ. Đặc biệt do tính đa năng trong việc sử dụng tất cả các bộ phận của cây: từ trái dừa với xơ dừa, nước dừa, vỏ gáo dừa đến thân cây, lá cây dừa nên cây dừa được trồng phổ biến ở nhiều vùng trong cả nước, đặc biệt là vùng Nam bộ. Trái dừa chứa rất nhiều loại dinh dưỡng cần thiết cho cơ thể con người. Như protein dừa chứa các axit amin chất lượng cao, đặc biệt là nhóm B. Trong nước dừa còn chứa nhiều loại chất khoáng trong nước dừa như kali, magie… cũng như các chất vi lượng và vitamin C. Nhân dừa non chứa nhiều enzym rất có lợi cho việc tiêu hóa, tác dụng tốt cho việc chữa các bệnh viêm loét dạ dày, viêm gan, đái tháo đường, lỵ, trĩ, viêm đại tràng …

Từ vỏ trái dừa người ta có thể tách ra phần xơ dừa ( chỉ xơ dừa ) và mụn xơ dừa, hoặc cũng có thể sử dụng nguyên phần vỏ. Phần chỉ xơ dừa được dùng làm nguyên liệu sản xuất các loại nệm ngủ, vật liệu trang trí nội thất thân thiện với môi trường, làm lưới phủ xanh đồi trọc, bảo vệ các công trình công nghiệp dưới biển với độ bền, lâu bị phân huỷ trong môi trường nước nặng, cách âm, cách nhiệt,.. Để phục vụ cho canh tác cây trồng thì vỏ trái dừa lại là một nguyên liệu tự nhiên sẵn có tuyệt vời để sử dụng cho nhiều mục đích khác nhau và được coi như một loại giá thể có thể thay thế cho đất trồng.

Tuy nhiên một trong những nguyên nhân làm ảnh hưởng đến sinh trưởng của cây trồng là trong xơ dừa có chứa hàm lượng chất chát lignin cao, khó phân hủy, gây khó khăn cho việc chế biến thành các loại giá thể khác nhau. Mặc dù vậy, với các biện pháp kỹ thuật khác nhau, xơ dừa xử lý làm các loại giá thể như sau: 

- Nguyên liệu để sản xuất “ đất sạch ”:

Ngay từ năm 2003, thạc sĩ Võ Thanh Liêm, giám đốc Công ty TNHH Đất Sạch tại TP. Hồ Chí Minh đã tiến hành nghiên cứu tìm cách biến xơ dừa thành đất sinh học hữu cơ vi lượng biosoil để cải thiện đất bạc màu. Việc xử lý xơ dừa bằng phương pháp vi sinh ở quy mô công nghiệp thành sản phẩm “ đất sạch Biosoil ”đã khắc phục được yếu tố trở ngại là xử lý chất chát lignin có trong xơ dừa thành chất có ích cho cây trồng; giải quyết tình trạng ô nhiễm môi trường ở những địa phương sản xuất chỉ xơ dừa; tận dụng được nguồn tài nguyên hữu cơ làm tăng độ phì về hữu cơ, vi sinh, vi lượng cho đất trồng. Loại sản phẩm “ Đất sạch” có đặc tính dễ thấm nước, giữ ẩm tốt, thoát nước nhanh, kháng sâu bệnh... thích hợp với hoa kiểng, bon sai, rau sạch, hoặc vườn ươm và trang trại.

- Nguyên liệu làm giá thể dinh dưỡng cho các loại cây trồng:

+ Mụn xơ dừa, nhất là loại mụn xơ dừa tươi có chứa hàm lượng lignin cao. Nếu sử dụng trực tiếp có thể gây ngộ độc cho cây trồng. Để trồng được trên mụn dừa tươi thì phải tiến hành xả chất chát hay còn gọi là lignin. Quá trình này nếu xảy ra trong tự nhiên thì thời gian rất lâu (khoảng 12- 24 tháng). Do đó ngoài biện pháp sử dụng chế phẩm vi sinh để xử lý, một biện pháp rất đơn giản mà nông dân nào cũng áp dụng được. Đó là dùng vôi thông thường ( vôi dùng bón cho cây trồng ) với tỷ lệ cứ 5 kg vôi pha với 200 lít nước sạch, mụn xơ dùa được đưa vào tốt nhất là bể chứa có dung dịch vôi pha sẵn với tỷ lệ trên và ngâm liên tục trong nước vôi. Thời gian ngâm tốt nhất từ 5 – 7 ngày sau đó xả nước chát màu đen ra khỏi bể chứa và đưa nước sạch vào xử lý từ 2 -3 lần. Khi đó có thể đem ra sử dụng. 

Hình 1: Mụn xơ dừa được ngâm trong bể chứa có pha vôi để xử lý chất chát lignin

 + Xử lý khử trùng và ủ giá thể: sau khi giá thể đem ra khỏi bể xử lý ( đạc sạch vôi ) có thể đem ủ với chế phẩm sinh học BIMA ( có chứa nấm đối kháng Trichoderma) để thúc đẩy quá trình tiêu diệt các nấm gây hại cho cây trồng vừa thúc đẩy quá trình ủ hoai của giá thể mụn xơ dừa. Tỷ lệ phối trộn cứ 1 tấn xơ dừa sau xử lý trộn với 3 – 4kg BIMA, lưu ý phải giữ cho độ ẩm của đống ủ từ 50 – 60%. Bổ sung thêm từ 20 – 30 kg super lân trộn đều với 1 tấn xơ dừa. Có thể tạo độ ẩm đống ủ bằng cách pha 1 kg ure với 100 lít nước và tưới đều vào đống ủ cho đạt đến độ ẩm 50 – 60%. Có thể kiểm tra độ ẩm đống ủ bằng cách lấy tay nắm chặt hỗn hợp đã phối trộn, thấy rỉ nước ra ở tay là được. Đảo trộn và đậy bạt, sau 4–5 ngày, nhiệt độ đống ủ sẽ tăng lên, đạt khoảng 60oC. Sau 7 ngày ta tiến hành đảo trộn. Nếu thấy khô, phun nước vào để tạo độ ẩm. Sau 25 – 30 ngày, đảo lại 1 lần, phun nước để đảm bảo độ ẩm 50–55%. Sau thời gian từ 40 – 60 ngày có thể đem ra sử dụng. Giá thể sau khi xử lý có thể trộn thêm với các loại phân hữu cơ, phân NPK, urê, super lân, kali.  

- Sử dụng vỏ dừa, mụn xơ dừa làm giá thể cho trồng hoa lan:

Đây là ứng dụng rất cụ thể và rộng rãi đối những nhà vườn trồng hoa lan. Kinh nghiệm từ các nhà vườn trồng hoa lan Dendrobium của Thái lan, sử dụng vỏ dừa sau khi phơi khô được sử dụng trực tiếp làm giá thể trồng lan thay cho chậu trồng, vừa tiết kiệm được chi phí mua chậu, vừa tiết kiệm chi phí giá thể. Trong khi đó các nhà vườn trồng lan ở Việt Nam, trong đó có Thành phố Hồ Chí Minh để trồng lan chậu đã phải sử dụng chậu nhựa, chậu đất nung để trồng với giá thể là vỏ xơ dừa hoặc than củi. Như vậy, đưa chi phí giá thành trồng lan chậu Dendrobium cao hơn so với Thái Lan. 

Hình 2: Vỏ trái dừa được sử dụng như là giá thể và là chậu để trồng lan Dendrobium tại Thái lan.

  Ngoài ra, vỏ dừa còn được đưa vào hệ thống máy cắt để chế biến thành các bành dừa, rất thuận tiện cho việc trồng lan. Các cây lan có thể trồng thẳng trên các bành dừa này thay cho chậu trồng hoặc đưa vào các chậu trồng bằng các vật liệu khác nhau để trang trí.

Hình 3: Chế biến vỏ trái dừa thành các bành dừa để trồng hoa lan tại Thái lan

 

TS. Dương Hoa Xô

Trung Tâm Công nghệ Sinh học TP. HCM

Trồng và chăm sóc lan Dendrobium

1. Làm nhà lưới trồng lan

Hướng giàn lan : Hướng của giàn lan rất quan trọng. Làm sao để lúc nào vườn cũng có ánh sáng và bóng râm.

Hiện nay có lưới nilon màu đen có tác dụng tản nhiệt và hạn chế ánh sáng được bán rộng rãi nên rất thuận tiện, giàn lan không cần phải theo hướng nữa mà tùy theo thế đất của mình làm giàn lan thế nào cũng được.

- Suờn giàn lan: Sườn giàn lan cần phải làm cho thật chắc chắn.

- Trụ đứng : Trụ phải được trồng bằng sắt hoặc bằng bê tông để đảm bảo lâu dài, có nhiều cây chằng ngang dọc để giữ vững. Cột trụ phải cao khoảng 3-3.5m.

- Giàn che nắng: Dùng để che ánh sáng trực tiếp. Thường làm bằng lưới nilon, chỉ cần căng cho thật phẳng vài sợi dây thép là lợp lưới được.

- Giàn treo lan: Dùng để treo phong lan, giàn này tốt nhất nên làm bằng thép không rỉ hoặc gác bằng cây tầm vông, tre hay ống nước tròn để móc chậu lan vào. Giàn treo nên làm cao khoảng 1,8m để đi vào chăm sóc không bị đụng đầu. Cây thép không rỉ hay tầm vông (ống nước, tre…) phải gác song song, cách nhau khoảng 30 cm/cây. Khoảng độ 5 – 6 cây tầm vông nên chừa 1 lối đi rộng 0,6m để tiện tưới nước và chăm sóc.
Treo giò lan phải treo chậu cùng cơ chiều dài, móc treo lan cũng có độ dài bằng nhau và trồng cùng độ tuổi, cùng loại phong lan để dễ chăm sóc, ngay hàng thẳng lối trông mới đẹp.
- Kệ để lan: Chúng ta có thể làm kệ để lan. Kệ cao cỡ 0,8 m có lỗ vừa bằng chậu, không phải tốn móc treo và tầm vông giữa giàn; đồng thời để được nhiều chậu.
Ngoài ra chúng ta có thể làm luống để trồng

 2. Yêu cầu sinh thái

- Nhiệt độ: Dendrobium thích hợp vùng khí hậu ấm áp. Nhiệt độ ban ngày khoảng 27-320C, nhiệt độ ban đêm 16-180C. Nhiệt độ thấp làm cây rụng lá.
- Anh sáng: Lan Dendrobium rất cần ánh sáng, Lượng ánh sáng cần khoảng 70% ánh sáng mặt trời. Anh sáng quá cao làm cây bị cháy lá. Trường hợp thiếu sáng cây ốm yếu, lá mỏng, hoa nhỏ và không có hoa.

- Độ ẩm: Dendrobium cần độ ẩm 50-80%

- Độ thông gió: Chọn vị trí làm vườn phải thông thoáng để môi trường lúc nào cũng ẩm và mát mẻ để lan có thêm điều kiện thuận lợi để phát triển. Tuy nhiên, ở đâu có mặt bằng thì ở đó có thể trồng lan được. Chủ yếu là phải tạo ra được điều kiện tiểu khí hậu của vườn lan như làm vòi nước phun sương, quan tâm tưới nhiều hơn để giữ ẩm …
3. Kỹ thuật trồng lan dendrobium

 Cây giống dendrobium mới mua về phải đặt ở vị trí thoáng mát, và tiến hành phòng trừ nấm bệnh cho cây trước khi trồng.

Giá thể trồng thông thường trồng bằng than gỗ, vỏ thông, dớn, xơ dừa, gạch… Nhưng phải sát trùng trước khi trồng. Chậu thường dùng là chậu nhựa hoặc chấu đất
Cách trồng: Cách trồng Dendrobium phổ biến nhất hiện nay là trồng trong chậu. Trồng cây sát mép chậu và hướng chồi phát triển nằm phía trong. Trồng chặt và không bị lung lay.
Trồng trên thân cây: có thể trồng trên thân cây sống hoặc thân cây đã chết. Đối với cây sống trong quá trình trồng phải chú ý tán cây sao cho ánh sáng phù hợp với lòai lan được trồng. Đối với cây chết chọn các cây gỗ rồi cưa thành khúc sau đó bó các đơn vị lan vào thân gỗ và chăm sóc

Kỹ thuật trồng lan Densrobium trong chậu

4. Kỹ thuật chăm sóc

- Tưới nước: Tưới nước giúp duy trì độ ẩm trong giai đoạn tăng trưởng. Lượng nước tưới tuỳ theo giai đoạn sinh trưởng, phát triển của cây và tuỳ theo mùa. Thường mùa nắng tưới 2 lần vào lúc sáng sớm và 3 giờ chiều. tưới ướt lá và giá thể

- Bón phân: Có thể tạm chia 3 giai đoạn chính để bón phân cho lan:

 a. Giai đoạn cây con: Từ cây mô mang ra vườn ươm đến khi ra đến vườn trồng sản xuất (khoảng 4-6 tháng)

Một số loại phân thường dùng:

- Atonik dùng 2-6 giọt/lít nước

- NPK 30-10-10 hoặc NPK 30-15-10 dùng 0.5g-1g/lít

- Vitamin B1 dùng 1ml/lít

Phun định kỳ 2 lần/tuần, có thể sử dụng NPK kết hợp với vitamin B1 để tưới cho lan con.
b. Giai đoạn cây ra vườn sản xuất đến cây trưởng thành:đây là giai đoạn tăng trưởng mạnh nhất

Một số loại phân thường dùng:

- Phân cá Fish Emulsion 1ml/lít nước

- NPK 20-20-20 (1-1.5gam/lít)

- Vitamin B1 dùng 1ml/lít

- NPK 30-15-10 dùng 1-1.5g/lít Phun định kỳ 5 ngày/ lần.

Cách dùng:

Phân NPK 30-15-10 kết hợp vitamin B1 phun 2 lần/tuần. Phun liên tiếp 2-3 tuần; sau đó phun 1 lần NPK 20-20-20; tiếp theo phun phân cá. Sau đó phun lặp lại phân 30-15-10 và Vitamin B1 như từ đầu.

Ngoài ra có thể bón thêm vào gốc bằng phân Dynamic 5-7 cục/gốc.

c. Giai đọan cây chuẩn bị ra hoa và nuôi hoa:

 Đây là tuổi liên quan đến quá trình hình thành mầm hoa, chất lượng hoa và độ bền của hoa
Một số loại phân dùng:

 - NPK 20-20-20 (1-1.5gam/lít)

- Phân cá Fish Emulsion 1ml/lít nước

- Vitamin B1 dùng 1ml/lít

- NPK 6-30-30 1g/l

 - Phòng trừ sâu bệnh: Thực hiện phun phòng định kỳ 7-10 ngày /lần. Sử dụng luân phiên các loại thuốc khác nhau.

Thuốc trừ bệnh thường dùng là Rhidomil, Aliette, Score, Vicarben

Thuốc sâu: Decis, Bassa, B thái lan…

Sưu tầm

Mùa Hoa Lan Nở

Tạo hoá đã ưu ái loài người chúng ta, cho nên khi sinh ra muôn loài hoa để tăng thêm hương vị cho cuộc đời, nên đã ấn định cho mỗi loài hoa một vẻ đẹp, một hương sắc, một hình dáng và một mùa hoa nở khác nhau.

Ảnh: Chenbaodi.com

Ngày xưa các bậc vương hầu quyền quý chỉ biết Lan qua một loài duy nhất đó là Cymbidium, Lan Kiếm nên đã cho rằng mùa Xuân là mùa lan nở. Vì vậy có câu: Xuân Lan, Hạ Sen, Thu Cúc, Đông Đào, nhưng bức tranh: Mai, Lan, Cúc, Trúc biểu tưởng của 4 mùa, hoa lan lại vào mùa Hạ. Nhưng thôi hãy tạm gác chuyện này kẻo lại lạc đề.

Ngày nay hoa lan không phải chỉ có lan Kiếm mà thôi, người ta đã tìm ra gần 1000 loài bao gồm 13600 giống và mỗi năm lại khám phá ra thêm chừng 150 giống lan mới. Riêng Việt Nam chúng ta cũng đã tìm kiếm được trên 100 loài với trên 1200 giống.

Thông thường hoa lan cũng như các loài hoa khác đều nở theo mùa, nhưng nhờ vào kỹ thuật tân tiến áp dụng cho việc ghép giống, nuôi trồng và thay đổi khí hậu phù hợp với môi trường sinh sống cho nên lan có nhiều loài nở hoa quanh năm như:

Hồ điệp (Phalaenopsis)
Đăng lan (Dendrobium)
Cát lan (Cattleya)
Lan Kiếm (Cymbidium)
Vũ nữ (Oncidium)

Mặc dầu con người đã dầy công tìm tòi, nghiên cứu vẫn chưa có thể cướp hẳn quyền tạo hoá cho nên nhiều giống lan nguyên thuỷ (species) vẫn nở theo theo mùa nhất định. Thí dụ như lan Ngọc điểm (Rhynchostylis gigantea), Lan kiếm Bạch Ngọc (Cym. eburneum), Hoàng lan (Cym. lowianum) nở vào mùa Xuân. Nhưng những cây Lan kiếm Bích ngọc (Cym. dayanum), Thanh Ngọc (Cym ensifolium), Bạc lan (Cym erythrostyllum) lại nở vào Hè-Thu. Lan nữ hài (Paphiopedilum) và nhiều loài lan khác nở vào Thu-Đông hay (Đông Xuân).

Rhynchostylis gigantea Ảnh: Vũ xuân Thục	Cym. eburneum Ảnh: Bùi xuân Đáng
Pap. appletonianum Ảnh: Bùi xuân Đáng

Vì vậy muốn có lan nở quanh năm, chúng ta cần phải có những cây lan chúng ta cần phải hiểu rõ những điểm sau:

Chọn lan theo mùa

Hãy tìm mua những cây lan nở vào những tháng khác biệt trong năm. Khi mua, cây lan có hoa vào thời gian nào, năm tới sẽ nở hoa vào thời gian đó, nếu thời tiết nóng hơn, lan sẽ nở hoa sớm hoặc sẽ nở muộn nếu thời tiết lạnh hơn.

Thông thường các cây lan nguyên giống (species) chỉ nở hoa một lần nhất định trong một năm.Tuy nhiên cũng có một vài giống Vanda như cây V. Manuvadee and Ascda Busaraporn và Ascda. Wachrin v.v... có thể nở hoa 2-3 lần trong một năm và các cây lan được ghép giống giữa 2-3 loài khác nhau sẽ nở hoa bất kỳ vào lúc nào khi cây được đủ lớn, như giống lan Blc Đinh Thuý Yến (Brassia, Laelia, Cattleya) chẳng hạn.

Vanda Manuvadee Ảnh: claessenorchideeen.nl	Ascda Busaraporn Ảnh: Orchidboard.forum
Blc Dinh Thuý Yến Ảnh: Bùi xuân Đáng

Lâu tàn hay mau tàn

Đa số hoa lan sẽ tàn trong vòng 2-3 tuần lễ, nhưng cây Dendrobium cuthbersonii mọc ở New Guinea nổi danh là hoa rất lâu tàn từ 6-9 tháng. Có nhiều giống lan cũng khá lâu tàn như:

Phalaenopsis (Hồ điệp) 2-3 tháng
Cymbidium (Lan Kiếm) 2-3 tháng.
Vanda, Ascocenda, Mokara, Renanthera 2 tháng.
Paphiopedilum (Nữ hài) 1-2 tháng.

Nhưng cũng có nhiều loài thuộc vào số "Hồng nhan bạc mệnh" như:

Sobralia chỉ trong một ngày.
Stanhopea 2-3 ngày

Den. cuthbertsonii Ảnh: orchidarium.pl	Sobralia macrantha Ảnh: Bùi Xuân Đáng
Stanhopea wardii Ảnh: Bùi Xuân Đáng

Thông thường những hoa nào có cánh dầy và bóng sẽ lâu tàn hơn là những hoa có cánh mỏng, nhưng cũng có trường hợp ngoại lệ. Ngoài ra thời tiết cũng ảnh hưởng đến sự lâu tàn, nếu giữ hoa ở nhiệt độ 60-65°F (16-18°C) sẽ được lâu hơn ở nhiệt độ 80°F (26°C)

Cách nuôi trồng

Muốn cho lan nở hoa chúng ta cần phải nuôi trồng cho đúng cách bao gồm:

Nhiệt độ thích hợp với từng loài lan.
Thay chậu tách nhánh đúng lúc, đúng cách.
Ẩm độ cao.
Tưới nước, Bón phân đầy đủ.
Tôn trọng thời gian ngủ, nghỉ.
Diệt trừ sâu bọ, phòng ngừa bệnh tật.

Xin xem chi tiết trong bài "Những giai đoạn cần thiết để lan ra hoa"

Mùa Hoa Lan Nở

Phần đông các loài lan nguyên giống (species) sẽ nở hoa vào các mùa như sau:

Giống lan	Mùa Hoa Lan Nở
Aerides (Giáng hương)	Xuân
Angraecum	Thu-Đông và Xuân
Brassavola	mùa Xuân
Bulbophyllum (Cầu diệp)	Xuân và một số ít vào Thu
Calanthe (Kiều lan)	Xuân cho đến Thu
Cattleya (Cát lan)	đủ 4 mùa Xuân-Hạ-Thu-Đông
Coelogyne (Thanh Đạm)	một số nở vào mùa Xuân-Hạ, một số khác nở vào mùa Thu-Đông
Cymbidium (Lan Kiếm)	Đông-Xuân, riêng giống Cym. ensifolium nở vào cả 4 mùa
Dendrobium Úc châu	bắt đầu nở từ tháng mùa Xuân dù là ở Úc hay ở Hoa kỳ
Dendrobium (Đăng lan, Hoàng Thảo) Á châu	Xuân-Hạ
Encyclia	đủ cả 4 mùa
Eulophia (Luân lan)	Xuân-Hạ
Holcoglossum (Tóc tiên)	tuỳ theo giống nở vào Xuân-Hạ-Thu-Đông
Laelia	Thu-Đông và Xuân
Odontoglossum	Thu-Đông và Xuân
Oncidium(Vũ nữ)	Xuân-Hạ
Paphiopedilum (Nữ hài)	Thu-Đông và Xuân
Phaius (Hạc Đính)	Xuân-Hạ
Phalaenopsis (Hồ Điệp)	Đông-Xuân và Hạ
Renanthera (Huyết nhung, Phượng vĩ)	Xuân, Hạ và Thu
Schomburgkia	Xuân-Hạ và Thu
Sobralia	Xuân-Hạ
Stanhopea	Hạ
Vanda	Xuân-Hạ và Thu

Thân chúc các bạn quanh năm lan nở đầy vườn.

Theo Bùi Xuân Đáng

Cách đặt tên hoa lan và các giải thưởng về lan

I. Đối với lan nguyên thuỷ (lan rừng)

Tên:    1 danh từ chỉ giống(viết hoa)

            1 tính từ chỉ loài

            Tên tác giả: người công bố loài ấy đầu tiên.

Ví dụ: Vanda parishii

            Saccolabium giganteum Lindl

            Saccolabium  violaceum Rechb.f.

II. Đối với lan lai

1. Lai cùng giống

Lai cùng giống: Lai giữa 2 loài khác nhau nhưng cùng 1 chi.

Tên loài mới: Tên chi giữ nguyên

                        Tính từ chỉ loài đặt tự do (viết hoa)

           

Ví dụ: Vanda sanderana x Vanda coerulea = Vanda Rothschildiana

2. Lai 2 giống

Tên:    Ghép các từ của giống cũ

            Tính từ chỉ loài ko theo nguyên tắc, phải viết hoa.

           

Ví dụ: Cattleya mossiae x Laelia cinnabarina = Laeliocattleya Hyppolyta

3. Lai 3 giống

Lai 3 giống: Khi có cây lai 2 giống, lai với giống thứ 3

Tên:

            Cattleya x Brassavola = Brassocattleya

            Brassocattleya x Laelia = Brassolaeliocattleya

4. Lai 4 giống

Lấy cây lai 3 giống đem lai với 1 giống khác; lấy cây đã lai từ 2 giống đem lai với cây 2 giống khác thì con lai có đến 4 giống.

Tên:    Tên giống mới có quyền đặt ngắn lại, không cần chú trọng đến giống cũ.

            Có thể đặt tên người, quốc gia, hay tên địa phương và thêm vào cuối chữ ara

Ví dụ: Arachnis x Vanda x Renanthera = Holttumara(R.E.Holttum)

            Arachnis x Vanda x Ascocentrum = Mokara(Y.C.Mok)

            Brassolaeliocattleya x Sophronitis = Potinara(L.C.Vaughn)

III. Tên sưu tập

Trong đám cây lai cùng 1 chi, sẽ có những cây không giống nhau, mặc dù chúng cùng tên. Để phân biệt, người ta cho thêm một chữ thứ 3 cho cây ấy, gọi là “thứ”

Tên sưu tập không viết kèm chữ “var”, mà để trong dấu ‘ ’

Khi cây lan đó được giải thưởng, tên của nó lại được viết kèm theo sau là tên của giải, tên của tổ chức đã tặng giải thưởng ấy.

Ví dụ:                        

Phal. Golden Sands ‘Canary’ F.C.C./A.O.S.
Diễn giải
Tên chi	Phal
Tính từ đi kèm	Golden Sands
Thứ	‘Canary’
Giải nhất	F.C.C
Tổ chức	A.O.S.

* Giải thưởng trao tặng cho hoa lan

Giải thưởng	Tên tiếng Anh	Số điểm
F.C.C. G.M.	First Class Certificate Gold Merit	> 90
A.M. S.M.	Award of Merit Silver Medal	80 – 89
H.C.C. B.M.	Hight Class Certificate Bronze Medal	75 – 79
C.C.M. C.B.M.	Certificate of Cultural Merit Certificate of Botanical Merit	> 80
A.Q.	Award of Quality
A.D.	Award of Distinction

Tại sao phải thay chậu Phong lan ?

Chúng ta có rất nhiều thắc mắc trong việc nuôi trồng hoa lan, chúng tôi sẽ thâu lượm và cố gắng trả lời rõ ràng từng điểm:

• Tại sao lại phải thay chậu?
1. Vì chậu cũ quá chật hẹp, cây đã lớn không đủ chỗ cho cây non mọc, sẽ làm nứt chậu như trường hợp của lan đất (Cymbidium) hay cây mọc ra ngoài thành chậu như Cattleya, Oncidium v.v...
2. Sau 3-4 năm, vật liệu trồng cây đã mục nát trở thành đất bùn. Do đó khi tưới, nước sẽ úng đọng trong chậu làm cho thối rễ.
3. Trong thời gian này muối ở trong nước tích tụ trong chậu sẽ làm chết rễ.
4. Khi cây có dấu hiệu bị bệnh, cần phải lấy cây ra khỏi chậu xem xét bộ rễ, chữa trị rồi trồng với vật liệu mới.

• Tại sao không trồng lan trong chậu thực lớn để khỏi tốn công thay chậu?
1. Nhiều giống lan như Cattleya, Dendrobium cần phải để khô rễ rồi mới tưới. Chậu quá lớn giữ khá nhiều nước làm cho rễ lan lúc nào cũng bị ướt. Nguyên lý khi khô rễ sẽ mọc dài ra để tìm nước, nếu trong chậu quá ẩm ướt rễ sẽ không chịu mọc thêm.
2. Nhiều loài lan như Dendrobium, Cymbidium ưa trồng trong chậu chật hẹp. Nếu trồng chậu quá rộng sẽ không ra hoa.

• Chậu nhựa và chậu đất, chậu nào tốt hơn?
Chậu nào cũng tốt cả miễn là có nhiều lỗ thoát nước. Chậu đất mau khô và dễ vỡ. Chậu nhựa nhẹ, cây dễ bị lật và giữ nước lâu hơn.

• Tại sao phải đốt dao kéo trước khi cắt lan, cắt lá?
Khi cắt lá hay thân cây lan cần phải đốt dao, kéo để khỏi nhiễm bệnh, lây bệnh từ cây này sang cây khác do các vi trùng xâm nhập theo các vết cắt.

• Đốt trong bao lâu thì đủ?
Nhiều người cho rằng phải đốt cho tới khi đỏ lên, nhưng thực tế cho thấy chỉ cần đốt mỗi mặt 5-10 giây là đủ tùy theo lửa mạnh hay yếu. Nhớ lau dao kéo trước khi đốt.

• Có thể dùng Chlorox hay Alcohol thay thế được hay không?
Hóa chất Chlorine, Chlorox (10%) hay Cồn (Alcohol) chỉ có thể sát trùng nhưng không thể diệt trừ vi khuẩn virus được. Hơn nữa Chlorox sẽ làm dao kéo bị rỉ sét.

• Tại sao lại phải ngâm vật liệu trồng cây trước khi trồng?
Vật liệu trồng lan cần phải ngâm nước vì lý do như sau:
1. Nếu không ngâm, vật liêu còn đang khô sẽ hút hết chất ẩm làm cho cây bị khô rễ, thân, lá cây bị teo tóp lại.
2. Nếu không ngâm, mỗi khi tưới, vật liệu chỉ ướt phía ngoài, không thấm vào trong lõi và rất mau khô.
3. Nếu ngâm sẽ làm chết các côn trùng hoặc làm ung thối trứng côn trùng bám vào đó.

• Đá và rêu sphagnum moss có phải ngâm hay không?
Đá và rêu cũng cần phải ngâm để lấy hết các đất cát dơ bẩn bám vào đó.

• Ngâm trong bao nhiêu lâu?
Tối thiểu 24 giờ ngoại trừ vỏ dừa phải ngâm 4 lần, mỗi lần 2 ngày.

• Tại sao tưới nước rất nhiều mà lá lan cứ nhăn nheo và thân cây vẫn teo tóp lại?
Lá nhăn nheo và thân, củ bị teo tóp lại là dấu hiệu:
1. Cây bị để khô quá.
2. Độ ẩm quá thấp.
3. Rễ cây đã bị chết nên không hút được nước để nuôi cây.

• Tại sao rễ cây lại bị chết?
1. Bị úng nước hay bị quá khô.
2. Bị đọng muối.
3. Bị nhiễm bệnh.
4. Bị quá lạnh hoặc quá nóng.
Thông thường quá 2 -3 năm rễ cây lan sẽ chết ngoại trừ những giống Vanda, Renanthera, Rhynchostylis v.v...

• Tại sao rễ cây Cattleya lại mọc lên trời hay ra ngoài chậu?
Cattleya là một giống phong lan thuờng mọc trên cây và rễ có khuynh hướng mọc tự do để tìm nước hay hơi ẩm. Do đó hiện tượng mọc lên trên hay ra ngoài chậu là chuyện thông thường nhất là các giống Dendrobium speciosum var grandiflorum và Ansiella africana.
Nếu rễ mầu xám và đầu rễ xanh tức là tốt còn nếu không tức là vật liệu trong chậu đã mục, cần phải thay ngay.

• Tại sao hoa lan của tôi không nở hoa?
Lan không nở hoa vì thiếu nắng, cây chưa đủ lớn, rễ yếu ớt vì vật liệu trồng đã mục, vì tưới quá nhiều, nước tưới quá xấu, nhiệt độ ban ngày và đêm như nhau, ban đêm vẫn còn đèn sáng.

• Tại sao dò hoa hay lá có đọng mật?
Đây là chuyện bình thường khi mật tiết ra từ dò hoa hoặc các mầm non. Cho nước ấm vào bình phun cho tan đi, nếu không sẽ thu hút kiến và rệp đến. Nếu để khô sẽ biến thành muội nấm đen có hại cho cây hay lá.

• Tại sao nụ hoa bị vàng úa và rụng?
Lan bị khô nước hay quá nhiều nước, nhiệt độ thay đổi đột ngột, để cây ở chỗ nắng chiếu vào hay để gần máy lạnh hay lò sưởi, hay là gần chỗ bếp gas.

Sưu tầm