Ba mẹo nhỏ trồng Cattleya

Trồng Cattleya có thể nói là một trong những khó khăn khi chúng ta thật sự dấn thân vào. Không giống như những giống lan khác, trồng Cattleya đòi hỏi một chế độ chăm sóc rất chuyên biệt. Nhưng khi bạn nắm bắt được cách trồng, bạn sẽ có được giống lan đẹp nhất và có thể nói nôm na là một trong những giống lan có giá trị nhất về giá thành

Khi phân loại các giống hoa lan dựa trên tiêu chí tầm quan trọng kinh tế và vẻ đẹp thì Cattleya hiển nhiên sẽ xuất hiện ở vị trí đầu bảng. Đó chính là lý do khiến cho Cattleya được nhiều người yêu thích và nuôi trồng mặc cho những khó khăn, phức tạp có thể gặp phải.
Chỉ nắm vững những kiến thức trồng lan cơ bản thì bạn vẫn chưa thể trồng  Cattleya thành công loại lan đặc biệt này. Có thể thấy là những chỉ tiêu cơ bản về ánh sáng, nước và phân bón không đủ để áp dụng trong việc trồng Cattleya. Trên thực tế thì chính những yêu sách của Cattleya mà những chuyên gia trồng lan liệt chúng vào hàng “khuyến cáo” cho những người mới bắt đầu làm quen với hoa lan.

Sau đây là những mẹo nhỏ giúp bạn chinh phục loài lan khó tính này.

1.Trồng Cattleya trong môi trường nhà kính.

Nếu bạn muốn trồng thành công các loại lan chẳng hạn như Cattleya, nhất thiết bạn phải cần có nhà kính , Những cây lan Cattleya hầu như rất khó hoặc có thể nói là không thể phát triển trong môi trường tự nhiên ngoài trời. Trên thực tế là mặc dù có một số nơi có thể trồng Cattleya ngoài trời rất tốt, thì việc di chuyển cây cũng vô cùng phức tạp và khó khăn. Do đó  giải pháp trồng Cattleya trong nhà kính xem ra có thể đem lại kết quả mỹ mãn.
Trồng Cattleya trong một không gian chuyên biệt như nhà kính sẽ giúp cho chúng ta kiểm soát được độ ẩm và nhiệt độ chính xác. Cattleya sẽ phát triển mạnh mẽ khi có được môi trường sống có tỉ lệ độ ẩm từ 60% -> 70% vào ban ngày và  nhiệt độ không thấp hơn 20oc. Cây lan thân yêu của bạn có thể héo hoặc tệ hơn là chết đi nếu bạn không tuân thủ những điều kiện tiên quyết này.

2.Thêm nột chút ánh nắng mặt trời nhưng đừng quá nhiều.

Thêm một “mẹo” để trồng Cattleya tốt chính là việc đáp ứng yêu cầu vế ánh sáng. So với những giống lan thông thường của bạn, Cattleya cần ánh sáng hơn nhưng không nhiều quá vì có thể giết chết cây. Ánh nắng mặt trời nhiệt đới chính là loại ánh sáng hoàn hảo cho giống lan của chúng ta. Nếu bạn thật sự mong những chậu lan Cattleya phát triển mạnh mẽ, thì bạn cần phải tuân theo những nguyên tắc cơ bản này khi cung cấp ánh sáng cho chúng. Mặc dù có thể sẽ phát sinh nhiều việc để làm , nhưng sẽ vô cùng xứng đáng.
Vào mùa hè, bạn có thể cho cây được phơi nắng vào buổi sáng và chiều muộn. Tuy nhiên thời điểm từ 11giờ đến 15 giờ, bạn không thể để cây dưới ánh nắng mặt trời trực tiếp vì cây sẽ bị thiêu cháy. Nếu điều này quá phức tạp và tốn thời gian đối với bạn, có thể đặt chậu lan của mình dưới bóng mát một cây lớn hơn. Bằng cách này bạn có thể vừa bảo vệ cho chậu lan, lại vừa cung cấp đầy đủ ánh sáng cần thiết vào những thời điểm thích hợp

3. Sợi dương xỉ- người bạn đồng hành tuyệt vời trong trồng Cattleya.

Khi trồng Cattleya, lựa chọn tốt nhất đối với chất trồng chính là dương xỉ. Loại chất trồng này rất dồi dào chất xơ, độ ẩm và là một nguồn cung cấp độ ẩm hiệu quả cho toàn bộ cây lan. Cũng giống như những loại lan khác, Cattleya dễ dàng chết nếu được tưới quá nhiều nước, và chắc chắn là chất trồng của lan sẽ nhiễm nấm và rêu.
Cattleya là một loại lan vô cùng tuyệt vời, và bạn  có thể trồng thành công với những mẹo nhỏ trên.

Theo Orchidcarezone.com

Phân bón cho lan Cattleya cây non và cây tách chiết

Cây con khi lấy ra khỏi chai, sau khi xử lý xong các công đoạn, lấy 1giọt Super thrive hòa trong 4 lít nước, tưới cho cây con trong vòng một tháng. Khi nhìn thấy rễ mới nhú ra, hoặc rễ của cây con phát triển tốt, ta tưới phân bón 30 -10 – 10

1.Phân bón cho cây  Cattleya con

Cây con khi lấy ra khỏi chai, sau khi xử lý xong  các công đoạn, lấy 1giọt Super  thrive hòa trong 4 lít nước, tưới cho cây con trong vòng một tháng. Khi nhìn thấy rễ mới nhú ra, hoặc rễ của cây con phát triển tốt, ta tưới phân bón 30 -10 – 10, liều lượng 1g/4 lít nước + B1. Sau đó tưới phân bón 20 – 20 – 20 cũng bằng liều lượng trên + B1. Phân bón cho cattleya đủ lượng cây sẽ cho màu sắc đẹp

2. Phân bón cho cây Cattleya  nhỏ

- Khi cây con lớn khoảng 2 -3 tép chuyển cây sang chậu theo lứa tuổi cây, dùng phân bón 30 – 10 – 10 liều lượng ½ muỗng café / 4 lít nước + 1 muỗng café  B1 ( B1 thuần túy).

- Tuần kế tiếp dùng  phân bón 20 – 20 -20 liều lượng ½ muỗng café / 4 lít nước + 1 muỗng café B1.

- Tuần thứ 3 dùng  phân bón 20 – 20 – 20 liều lượng ½ muỗng café / 4 lít nước + 1 muỗng café B1.

- Tuần thứ 4 dùng  phân bón 15 – 30 – 15  liều lượng 1/4 muỗng café / 4 lít nước + 1 muỗng café B1. Lúc này có thể thêm phân cá 5 – 1- 1 liều lượng ¼ muỗng café/ 4 lít nước thay thế lần tưới 30 – 10- 10, có thể dùng thêm tảo biển Seaweed  1 muỗng café/ 4 lít nước để cây lên tốt, mượt mà.

Chu kỳ này có thể thay đổi khi vào mùa mưa, ta không sử dụng phân cá hay phân vô cơ mà xài phân 10 – 20 – 30 để cây phát triển mạnh. Trong giai đoạn cây con, cây nhỏ ta dùng thêm A.100, V.100, S.100, liều lượng 1cc/ 1 lít nước mỗi thứ, tưới trước một ngày khi tưới phân đạm vô cơ 30 – 10 – 10 hay phân cá, thời gian 6 tháng một lần giúp cây phát triển mạnh mẽ, đốt thời gian nuôi trồng.

3. Phân bón cho cây Cattleya cắt chiết

Khác với cây con, cây nhỏ, cây cắt chiết thường là từ các cây trưởng thành, đã ra hoa rồi hoặc các tép, hoặc lúc nhân giống. Phân tưới có thể tưới như cây con, khi tép cắt mọc rễ mới khoảng 1 – 2cm, tưới phân tùy  theo tép lan mà ta cắt, thông  thường 1 đơn vị là 3 -4 tép, nếu là các tép đuôi hay giữa vẫn còn bám trong chậu, ta sử dụng phân như cây con, cây nhỏ nếu yếu.

Khi cắt chiếc thành đơn vị mới, nếu rễ quá dài thì cắt ngắn còn khoảng 1cm, rễ tốt thì chừa 2 – 4 cm, đặt chất trồng vào trong chậu nhẹ nhàng. Khoảng 2 tuần có thể tưới như chậu trưởng thành.

- Tuần đầu tiên dùng   phân bón 30 -10 – 10 liều lượng ¼ muỗng café/ 4 lít nước + B1.

- Tuần kế tiếp phân bón 20 – 20 – 20 liều lượng  ¼ muỗng café / 4 lít nước + B1.

- Tuần kế tiếp  phân bón 15 – 30 -15 liều lượng  ¼ muỗng café / 4 lít nước + B1.

Chu kỳ này ta sử dụng khoảng 2 tháng, sau đó khi tới kỳ tới 30 – 10 – 10 ta có thể thay vào đó phân cá 5 -1 – 1 cùng với tảo biển, với liều lượng : dùng 1/2 – 1 muỗng café phân cá / 4 lít nước + 2 muỗng café tảo biển . Dùng A.100, V.100, S.100 liều lượng 2 cc / 1 lít nước, trước ngày tưới phân 1 ngày.

Ngoài ra ta còn sử dụng các loại phân bón chậm tan như phân viên, phân túi lọc, phân hạt…. Khi sử dụng các phân này tùy theo tuổi của cây. Các cây con không nên xài, cây nhỏ mọc lên 1 tép mới bắt đầu sử dụng, dùng phân xám (14 – 12 – 14) liều lượng ½ muỗng café + 5 hạt phân viên Dynamix, hoặc phân Thái 14 -14 -14 hạt vàng + Dynamix. Cắt vải mùn hay vải thun bọc hợp chất trên, để hơi xa gốc. Nếu chất trồng là dớn trắng, hay bột dừa thì có thể rải trên mặt, tuy nhiên phân Dynamix không có túi lọc dễ sinh nấm bệnh và côn trùng.

Tháng mưa ta thay 30 – 10 – 10 bằng 10 – 20 – 30, và phân cá 5 – 1- 1 bằng 5 – 2- 2.

Nguyễn Quốc Dũng

Những điều cần biết trong chăm sóc Cát lan

Cattleya là một trong những loại lan được phổ biến rộng rãi và được trồng nhiều nhất trên thế giới, vì màu sắc đẹp đẽ, hoa to, nhiều hoa và lại có hương thơm. Muốn cho cây được tốt phải quan tâm đầy đủ những yếu tố sau đây:

1.Nhiệt độ

Nhiệt độ rất quan trọng cho cây cối vì nó trực tiếp ảnh hưởng tới sự tăng trưởng nhanh chậm của cây.

Nhiệt độ thấp sẽ làm cây phát triển chậm lai, và nhiệt độ cao sẽ làm cho cây phát triển nhanh hơn. Cát lan thường thích ở nhiệt độ ban đêm từ 55-60°F hay là 22.8-15.6°C và từ 70-85°F hay 21.1-29.4°C cho ban ngày. Nhiệt độ giữa ngày và đêm phải có sự cách biệt từ 15-20°F hay 8-11°C  Cát lan mới ra hoa được.

2. Độ ẩm:

Cát lan cần có độ ẩm khoảng 35-60% vào ban ngày và từ 60-80% vào ban đêm. Với độ ẩm cao, lá và rễ cây hút được nước trong không khí giúp cho Cát lan tăng trưởng và cho hoa được lâu bền hơn, đồng thời cũng giúp cho Cát lan ít bị rụng nụ vào những mùa khô nóng.

3. Ánh sáng:

Ánh sáng rất quan trọng vì giúp cho cây tạo ra thức ăn và tăng trưởng nhanh chóng. Nhờ ánh sáng ban ngày, cây tạo ra chất đường để nuôi cây, đồng thời cũng thở dưỡng khí ra và hút thán khí (CO2) vào làm cho cây mau lớn. Ban đêm vì không có ánh sáng, cho nên cây không tạo ra thức ăn nhưng vẫn hô hấp và vẫn phát triển nhờ nguồn thức ăn còn giữ trong thân lá hay trong củ bẹ.Cát lan ưa thích từ 30-50% ánh sáng thiên nhiên tức là khoảng 2000-4000 ánh nến (foot candles) Quá nhiều ánh nắng sẽ làm lá cháy vàng và làm chết cây con, còn nếu thiếu ánh sáng sẽ làm cho cây phát triển chậm lại. Lá cây xanh đậm là thiếu ánh sáng và đó là nguyên do cây khó ra hoa. Nếu lá cây xanh vừa hoặc xanh vàng thì Cát lan dễ ra hoa và màu hoa sẽ đậm hơn.

4.Nước:

Cát lan cần có nước để tạo ra chất đường để nuôi dưỡng cây.Trong chất đường ta thấy có carbon, hydrogen và oxygen.Trong nước (H2O) có hydrogen và oxygen còn carbon thì lấy từ từ thán khi (CO2) để tạo ra chất đường. Trong thiên nhiên, Cát lan nhận được nước và độ ẩm gần như mỗi ngày, nhưng vì rễ chỉ bám vào thân cây hoặc rủ lòng thòng trên không, cho nên mỗi khi bị ướt thì sẽ khô ngay trong ngày. Khi trồng ta nên tưới và để cho khô rồi mới tưới trở lại. Trồng trong chậu nhựa, thông thường vào khoảng một tuần mới khô. Nếu tưới liên tục rễ sẽ bị thối và cây sẽ chết. Lá cây và củ bẹ mập mạp là có đủ nước, nếu nhăn nheo là thiếu nước.

5.Bón phân

Phân bón sẽ giúp cho cây tăng trưởng nhanh hơn và kích thích ra hoa nhiều hơn. Cát lan cần nhiều ánh sáng nên đòi hỏi nhiều phân bón hơn lan nữ hài và hồ điệp. Nên dùng phân 20-20-20 hoặc 20-10-20 để tưới quanh năm, nhưng ta có thể dùng 10-30-30 để kich thích thêm vào mùa ra hoa. Khi bón ta nên pha từ ¼ hay ½ thìa cà phê vào 1 gallon (1 gallon bằng 3,78541 lít) nước để tưới mỗi tuần. Khi thấy đầu ngọn lá bị cháy đen tức là quá nhiều phân bón. Nên tưới nước không 2 tuần rồi hãy bón phân trở lại.

6.Thay chậu

Ta nên thay chậu vào mùa hè vì lúc này cây và rễ bắt đầu phát triển. Cát lan ưa trồng trong vỏ cây (bark) hoặc rêu (moss) Thông thường trồng với vỏ cây pha trộn thêm với 10% vỏ dừa (coconut chip, husk) để giữ ẩm và 10% perlite hoặc than để cho được thoáng khí. Ta nên thay chậu mỗi năm một lần vì nếu vỏ cây mục sẽ làm thối rễ. Trước khi thay chậu ta cần phải ngâm vỏ cây và vỏ dừa khoảng 2 ngày để chất nhựa trong vỏ cây ra hết. Sau đó sẽ ngâm với phân bón, nacosan hoặc physan 20 để sát trùng và B1 để giúp cho rễ mau phục hồi hơn.

7.Rung chuyển:

Một trong những yếu tố quan trọng, nhưng thường ít ai để ý đến là sự rung chuyển trong thực vật chẳng kém gì đối với động vật và loài người.Trong thiên nhiên, thực vật vốn có sự gắn bó với động vật. Sự rung chuyển này phát ra từ âm thanh của côn trùng, chim chóc và dã thú cũng giúp cho cây được tăng trưởng.

8. Gió:

Trực tiếp làm cho cây rung chuyển và giúp cho cây ít bị bệnh hơn.Trong cuộc nghiên cứu ở một trường đại học đã cho ta thấy rằng cây cà chua nếu được nghe nhạc thì sẽ mọc nhanh và trái sẽ to hơn là cây không được nghe nhạc. Như vậy Cát lan khi trồng ở nơi thoáng gió sẽ phát triển nhanh hơn và ít bị bịnh hơn.Tất cả những yếu tố kể trên đều là nhu cầu cần thiết của nhiều loại cây nói chung và Cát lan nói riêng.Nếu đáp ứng được những đòi hỏi kể trên, chúng ta sẽ trồng Cát lan dễ dàng và thành công hơn. Ngoài ra sự học hỏi, rút tỉa kinh nghiệm của chính mình theo khí hậu, nơi trồng, nước tưới mà ứng biến sao cho phù hợp với nhu cầu của cây lan sẽ giúp chúng ta thành công.

Sưu tầm

Nguồn gốc hoa lan Cattleya

Năm 1818, William Cattley, một nhà chuyên nghiên cứu thực vật nhiệt đới người Anh, lúc bấy giờ đang làm việc ở Barnett, nhận được một kiện hàng toàn các loại thực vật được gởi về nước từ Brazil. Ông thấy một loại cây có lá lạ dùng để bọc và chèn các cây cỏ trong kiện hàng. Ông đem trồng các cây lạ đó trong vườn ươm của mình.

Đến tháng 11 cùng năm, các cây lạ đó trổ hoa. Những đoá hoa đã gây sửng sốt cho giới quý tộc Anh vì vẻ đẹp rực rỡ, mê hồn cùng mùi hương thật quyến rũ. Rất nhanh chóng người ta đã đặt cho chúng cái tên Nữ Hoàng Của Các Loài Hoa – The Queen of Flowers.

Đến năm 1821, Dr John Lindley, một nhà phân loại thực vật được William Cattley nhận vào làm việc để thay thế Sir Joseph Banks, đã mất, tiếp tục công trình nghiên cứu mô tả và phân loại thực vật trong bộ sưu tập của Cattley; và Lindley đã lấy tên của Cattley đặt cho cây Nữ Hoàng Của Các Loài Hoa là Cattleya labiata (labiata tiếng Latin có nghĩa là Cánh môi hoa tuyệt diệu) để vinh danh người đầu tiên ở Âu châu trồng nó ra hoa

Vẻ đẹp của Hoa lan Cattleya xứng với cái tên Nữ Hoàng Của Các Loài Hoa – The Queen of Flowers

Sưu tầm

Phân bón cho lan Cattleya trưởng thành

Phân bón dùng cho các loại cây này thường đòi hỏi sự quan sát bằng mắt, mùa, thời tiết, giống cây để điều khiển cây ra hoa theo ý muốn. Trừ các loại cây nở hoa theo mùa, thường là các loài nguyên thủy, các cây gốc xứ lạnh đòi hỏi có nhiệt độ lạnh, các cây lan lai sau này nếu bón phân đúng thời điểm của cây thì cây ra hoa gần như đạt theo ý muốn.Trước tiên ta sắp xếp theo từng khu : cây siêng bông, cây nguyên thủy, cây hoa màu trắng và theo độ trưởng thành, cây gần ra hoa đòi hỏi nắng gió nhiều.

- Tuần đầu tiên, trước ngày tưới phân bón, buổi sáng tưới thật đậm nước, sau đó dùng A.100, V.100, S.100, liều lượng 2cc mỗi thứ trong 1 lít nước. Buổi chiều xả nước đẫm, qua hôm sau tưới 30 – 10 – 10 liều lượng 1 muỗng café/ 4lít nước, tưới từ lá, mặt sau lá xuống đến chậu. Trong giai đoạn này khi ta đã sử dụng A.100, V.100, S.100 thì 3 tháng một lần mới tưới lại, còn chưa tới lần nào thì 6 tháng 1 lần. Sau 2 lần thì rút thời gian xuống 3 tháng 1 lần. Mỗi lần tưới 30 – 10 – 10 ta lấy B1 thuần túy, liều lượng ½ muỗng canh / 4 lít nước trộn chung để tưới.

-Tuần thứ hai, ta tưới phân bón NPK đều 20 – 20 – 20, 19 – 19 – 19…tưới với liều lượng 1 muỗng café/ 4 lít nước +1/2 muỗng canh B1 thuần túy.

- Tuần thứ ba, tưới phân bón 15 – 30 – 15 cộng với B1 với liều lượng như trên.

-Tuần thứ tư trở đi tưới 30 – 10 – 10, có thể tưới phân cá 5 – 1- 1 liều lượng 1 muỗng café/ 4 lít trộn chung vào tháng thứ 2.

Vào tháng mưa nhiều thay vì tưới 30 – 10 – 10 ta dùng phân bón 10 – 20 – 30 với liều lượng như trên, và phân cá 5 – 2- 2 + tảo biển cũng liều lượng như trên.
phân bón cho cattleya đủ lượng cây sẽ cho màu sắc đẹp

Thường sau 2 chu kỳ tưới phân bón 30 – 10- 10 ta thay 1 lần tưới đạm hữu cơ cá và tảo biển, 2 lần tưới phân bón 15 – 30 – 15 ta sử dụng phân bón 19 – 31 – 17 để tạo màu bông sau này được rực rỡ. Nếu không cần thiết cho cây ra hoa theo ý muốn, thì cách tưới trên cũng đủ lực để cho cây ra hoa, thường trung bình một tép mới trưởng thành cộng thời gian ra hoa và nghĩ dưỡng của cây khoảng 4 -5 tháng. Do vậy mà bạn có thể căn cứ vào sự phát triển của cây mà điểu khiển ra hoa.

Với cây cây trưởng thành và cây sắp ra hoa ta sử dụng phân bón chậm tan theo cách sau : Dùng phân hạt xám hay hạt vàng từ 1 – ½ muỗng café + 10 -15 hạt phân Dynamix + 5 – 8 hạt phân bón trắng kích hoa 9 – 45 – 15, bỏ vào túi. Tùy theo kích thước của chậu ta có thể bỏ từ ít đến nhiều theo tỉ lệ trên (Ví dụ như chậu có đường kính miệng 22cm, ta bỏ vào 1 muỗng phân xám ( hay vàng) + 10 hạt Dynamix + 5 hạt phân trắng).

Nếu không dùng túi thì những cây trồng bằng dớn trắng hay bột dừa có thể rải lên mặt chậu như đã đề cập ở phần 2. Thời gian túi phân nay tan hết khoảng 3- 6 tháng tùy theo loại phân, tuy nhiên nó chỉ tiện khi ta không có thời gian. Khi trồng công nghiệp muốn xử lý ra hoa hàng loạt vẫn sử dụng cách kích hoa như trên.

Sưu tầm

Quy trình trồng lan Cattleya Phần II

I. Sâu hại
1. Rệp son (Scale insects) : Là loại rệp có vỏ màu nâu che chở cho cơ thể rệp. Các loài này thường bám vào lá, giả hành và ngay cả trên căn hành để hút nhựa. Nguy hiểm hơn là các loài này sẽ bám vào những mắt ngủ hút nhựa làm cho các mắt ngủ bị chết đi. Các loài này phải phòng trừ thường xuyên nếu không sẽ sinh sản rất nhanh và gây tác hại cho vườn không ít. Phòng trừ bằng cách tiêu diệt bằng tay, dùng các thuốc mạnh như Regent, Lannate, polytrin,... theo nồng độ khuyến cáo.2. Dán cánh và bọ trĩ (Thrips): Thường xuất hiện trong các giá thể có cấu tạo bằng xơ dừa, vỏ cây mục, dớn vụn hoặc do sử dụng quá nhiều các loại phân hữu cơ dưới dạng xác như: Bánh dầu, phân bo,... có thể dùng các loại thuốc sát trùng như Bassa, confidor, ... sử dụng nồng độ theo khuyến cáo trên bao bì , nên phun ngừa 2lần/ tháng.
3. Ốc sên, nhớt : Phá hoại rễ non và tiết ra những chất làm thối các chồi mới mọc. Cần rải thuốc diệt sên nhớt vào những khi có thời tiết quá ẩm.
4. Nhện đỏ (red spider mites): Là côn trùng rất nhỏ, không dài hơn ½ mm, dưới kính lúp quan sát có dạng như con rệp, có 8 chân, nhện khi còn non thường có màu vàng, con trưởng thành chuyển sang màu đỏ. Xuất hiện nhiều vào mùa khô, ít hơn vào mùa mưa. Sống ẩn nấp dưới lá già thành từng đám, nơi nhện ẩn nấp lá biến thành những chấm trắng nhỏ sau đó nối với nhau biến thành màu đen và héo tàn. Rệp đỏ sinh sôi và phát triển rất nhanh, khi phát hiện phải diệt trừ ngay nếu không cây sẽ ngừng phát triển. Phải dùng thuốc thường xuyên và liên tục để diệt cả con già và con đẻ trứng, các thuốc thường dùng để phòng trừ nhện đỏ là: Commite, Nissorun ... dùng theo liều lượng khuyến cáo trên bao bì và thời gian xịt tốt nhất vào lúc 8-9 giờ sáng khi có nắng thì hiệu quả tiêu diệt cao.
5. Rầy bông (Mealy bugs): Có cơ thể mềm nhũn, bên ngoài được bao bọc bằng một lớp màu trắng giống như bông và bóng như sáp. Trong phân của rệp bột này để nhử kiến đến và tha trứng đi khắp nơi và là nguồn thức ăn của nấm bồ hóng (Sacty molds). Nấm này không làm hại đến cây, trên lá những nơi có nấm mọc thì không nhận được ánh sáng để quang hợp. Khi rệp bột hút nhựa cây lan, chúng thường tiết ra một số chất độc làm cho cây lan ngừng phát triển, xung quanh chỗ nấm mọc có màu vàng và lá sẽ khô héo. Rệp bột được trị bằng các loại thuốc sâu, rệp nhưng phải pha cùng với chất dính để phun mới có hiệu quả.

II. Bệnh do nấm :
1. Bệnh thối đen (black rot)
Thường gặp vào mùa mưa ở những vườn có độ ẩm cao hoặc tưới nước quá nhiều. Bệnh này thường gây thiệt hại nghiêm trọng, cây thường chết nhiều và nhanh chóng, nhất là đối với cây con. Bệnh này thường xuất hiện ở gốc và rễ sau đó lan dần lên thân cây. Ban đầu phát sinh ở chồi non làm chồi non thối và có màu nâu, khi cầm vào thì rời khỏi thân dễ dàng, mềm nhũn và đầy nước. Ở Cattleya đầu tiên bệnh thường phát sinh từ rễ, gốc rồi lan nhanh lên thân. Cây sẽ không thối hay rời ra như ở Dendrobium Pompadour nhưng chúng sẽ khô và chết ngay trên chậu, cây bị bệnh sẽ lan nhanh sang cây khác. Nguyên nhân là do nấm Collectotrichum sp và Phytophthora sp, nhưng phần lớn là do nấm Phytophthora sp. gây ra. Việc bón phân hoà tan không hết khi tưới cho cây sẽ làm cây bầm ngọn và làm nấm bệnh dễ gây hại. Ngoài ra trong mùa mưa, nếu tưới phân có hàm lượng đạm cao cũng là nguyên nhân gây bệnh.
Biện pháp phòng trị: Ở cây con thường dễ bị bệnh hơn, nên tách cây bị bệnh ra riêng và sử dụng thuốc ngừa cho những cây còn lại bằng cách phun hay nhúng cả cây vào dung dịch thuốc nấm. Ở cây lớn thì cắt bỏ phần bị thối, nếu thối đọt thì rút bỏ đọt và phun thuốc nấm vào. Các thuốc diệt nấm có thể sử dụng la: Kasumin, TopsinM, CuzateM8, Score, super Tilt,... theo nồng độ khuyến cáo trên bao bì.
2. Bệnh đốm vòng (Anthracnse)
Lá có chấm tròn màu nâu đỏ, nâu cháy rồi lan rộng ra thành nhiều vòng tròn đồng tâm, sau cùng sẽ khô cháy. Dấu vết to nhỏ tuỳ theo từng loại lan và tuỳ theo từng môi trường mà nấm phát triển, nếu mưa nhiều thì lá sẽ bị thối ngay. Nguyên nhân là do nấm Glocosporium sp. và Collectotrichum sp. gây ra. Bệnh thường xuất hiện vào mùa mưa nên phải phòng ngừa trước, thường xử lý bằng cách cắt bỏ lá bị bệnh và phun các loại thuốc như: Mancozep, Dithal, Vicaben,... theo nồng độ khuyến cáo.
3. Bệnh khô lá (Leaf blight):
Bệnh này thường gặp nhiều như bệnh đốm vòng, hai bệnh này thường phát sinh cùng một lúc nên bệnh này càng trầm trọng hơn. Lúc đầu bệnh làm cho lá bị khô và biến thành màu nâu nhạt, thường khởi đầu bằng một chấm đen ở trên lá, có thể từ đầu lá khô dần vào hay từ gốc lá lan nhanh lên rồi khô hết cả lá.
Nguyên nhân là do nấm thuộc giống Phylostica, thường phát triển do bào tử và phát tán trong không khí nhờ gió.
Biện pháp phòng trị: Phun thuốc Score hay Super Tilt, phun 5ngày/lần cho đến khi cây hết bệnh.
4. Bệnh héo rễ (Wilt):
Bệnh héo rễ là bệnh thông thường nhưng không kém phần quan trọng. Có thể nói rằng trừ Địa lan không bị bệnh này và nó là trở ngại lớn cho những người trồng phong lan.
Hiện tượng: Rễ khô dần, cây còn nhỏ gặp bệnh này có hiện tượng lá úa vàng từ dưới lên và chết cả cây. Đối với cây đã phát triển tốt thì cây không chết nhưng rễ bị khô mục và sẽ làm cho cây chậm phát triển, nếu rễ khô nhiều thì cây càng yếu nhiều.
Nguyên nhân: Do nấm Selectrotium rolfsii gây nên, còn gọi là nấm hạch, những hạch này có thể tồn tại trong môi trường rất lâu, khi có điều kiện ẩm độ và nhiệt độ cao những hạch này phát triển thành sợi nấm và gây bệnh rất nhanh, nếu không chữa trị ngay thì có thể làm hư hết cả vườn.
Biện pháp phòng trị: Có thể dùng các loại thuốc như Anvil, Sumi eight, ... phun vào phần gốc rễ, phun 2 lần/ tuần khi bắt đầu chớm bệnh.

III.Bệnh do vi khuẩn
1. Bệnh thối mềm(Soft rot):
Hiện tượng: Từ một chấm nhỏ bắt nguồn từ một dấu bầm trên ngọn lá do giọt nước mưa quá mạnh gây ra rồi lan nhanh thành màu nâu như bị phỏng nước sôi, chỉ cần sờ tay vào một tí đã thấy dính tay, sau đó sẽ thối hết cả chồi.
Nguyên nhân: Do vi khuẩn Erwinia Carotovora gây nên, thường gặp ở những vườn có độ ẩm cao, chăm sóc không đầy đủ và phát triển mạnh vào mùa mưa. Thường vi khuẩn này xâm hại đến cây qua các vết thương hoặc qua vết cắn của sâu bọ và lây lan rất mạnh, cây có thể chết sau 2-3 ngày nhiễm bệnh.
Biện pháp phòng trị: Cắt phần bị thối rồi đem cả cây ngâm vào dung dịch Kasumin 5g/lit trong vòng 15 phút hoặc dùng Agrimycin. Ngưng tưới nước 2-3 ngày sau khi xịt thuốc. Trong trường hợp bị bệnh nặng, nên lấy cây ra khỏi chậu rồi ngâm vào nước thuốc trên, sau đó chuyển sang qua chậu mới. Giá đựng chậu lan bị bệnh dùng dung dịch formol tỉ lệ 1:50 pha với nước và rửa sạch. Sau đó cần phun xịt lại toàn bộ vườn lan để vườn lan hoàn toàn hết bệnh.
2. Bệnh thối nâu (Brown rot)
Hiện tượng: Ở giống lan Cattleya xuất hiện những chấm màu xanh đậm trên lá, vết bệnh hình tròn, lan rộng rất nhanh. Tế bào ở nơi vết bệnh biến thành màu nâu hay đen, mềm nhũn và chứa đầy nước. Nếu để lâu các vết bệnh này sẽ lan ra cả cây rất nhanh. Ở Cattleya thì dấu hiệu bình thường gặp ở lá và khó lan xuống thân cây hơn.
Nguyên nhân: Do vi khuẩn Phytomonas gây ra cộng với sự tổn thương cơ học trong mùa mưa.
Biện pháp phòng trị: Hạn chế các nguyên nhân gây tổn thương cơ học cho cây trong mùa mưa, giữ cho vườn lan không bị quá ẩm. Dùng kháng sinh trong nông nghiệp như Agrimycin phun cho cả vườn và ngưng tưới nước 2-3 ngày. Có thể dùng 1gram Streptomycin+2viên Tetracylin 500 hoà tan vào 1,5 lít nước để trị bệnh cho cây.

IV. Bệnh do virus
Các biểu hiện của vườn lan bị virus thường thấy như lá có đốm trong, màu xanh không đều, có chỗ xanh nhạt, có chỗ xanh đậm. Hoa có màu không đều xen lẫn những vệt trắng, hoa nhỏ, cành ngắn. Cây thường cằn cỗi, không phát triển được. Ở Cattleya thường gặp virus gây nên bệnh sọc trắng ở hoa.
Bệnh virus rất dễ lây lan qua dụng cụ tách chiết, qua các côn trùng châm hút gây hại.
Biện pháp phòng trị: Không có cách chữa trị nào khác ngoài việc phải đốt bỏ cây bị bệnh, khử trùng dụng cụ tách chiết và vệ sinh vườn lan.
Tóm lại
Trong việc phòng trị bệnh cho lan không phải luôn luôn sử dụng thuốc mà quan trọng hơn là phải vệ sinh môi trường thật tốt, sử dụng phân bón hợp lý để tăng tính kháng bệnh cho cây và chế độ tưới tiêu hợp lý để hạn chế sự phát triển nguồn bệnh.Vấn đề này rất quan trọng trong phương thức nuôi trồng lan đại trà để kinh doanh ./.

Ks. Nguyễn Trung Ái

Quy trình trồng lan Cattleya Phần I

I. Đặc điểm sinh trưởng :

Giống Cattleya có nguồn gốc ở vùng nhiệt đới châu Mỹ, phần lớn ở vùng núi, độ cao từ 600 - 1800 m. Gồm 60 loài nguyên thuỷ và vô số loài lai trong cùng một giống hay với giống khác. Chúng được gọi là hoàng hậu của lan vì vẻ đẹp huy hoàng và đa dạng.
Cattleya là loài phụ sinh, có giả hành cao trung bình, tròn hay hơi dẹp, thường to mập ở giữa, hai đầu hẹp lại. Các giả hành hơi khít nhau, lúc non có bẹ màu xanh bọc lại, lúc già các bẹ khô trở nên có màu trắng bạc. Ở mỗi đỉnh của giả hành có 1-2 lá khá to, dày, dai, bền, không có bẹ lá. Phía trong lá, ngay đỉnh của giả hành, khi có hoa thì có một cái mo mà ta gọi là lưỡi mèo bao bọc nụ hoa bên trong. Phát hoa mang từ 1-10 hoa to, có màu tím, vàng, trắng. Mỗi hoa có 3 lá đài hầu như bằng nhau, và hai cánh hoa bên luôn to hơn lá đài, có khi rất to. Môi to, 3 thuỳ với thuỳ bên rộng lớn có mép cong về trên che kín trụ, thuỳ giữa trải ra rộng lớn, mép nhăn hay gợn sóng, đôi khi không phân biệt được 3 thuỳ rõ rệt. Trụ khá cao, hơi cong, đầu trụ là nhị đực có nắp che. Bao phấn gồm 2 buồng, 4 khối phấn xếp thành từng cặp, phấn khối có hình đĩa màu vàng, mỗi cái có một vỉ phấn cong nhỏ.
Người ta thường phân ra hai nhóm :
-Nhóm 1 lá : chỉ có một lá trên mỗi giả hành, thường mang từ 2-6 hoa lớn, môi sặc sỡ.
-Nhóm 2 lá : thường mang 2 lá trên mỗi giả hành, có hoa nhỏ hơn nhưng nhiều hơn (hoa chùm), môi nhỏ hơn và dày hơn.

II. Cách trồng Cattleya :
Thường trồng Cattleya vào chậu đất nung chín với chất trồng là dớn, than, gạch bể, xơ dừa, rêu Sphagnum.
Đầu tiên phải làm thoáng đáy chậu bằng cách để các cục than to, hay những miếng gạch vụn hoặc những que tre hay gỗ gác chéo ở phần đáy, bên trên là chất trồng.
Chất trồng thường phải được ủ xử lý và phối trộn với 10% phân chuồng hoai mục theo thể tích và khoảng 1-2% super lân. Đối với vùng có khí hậu lạnh như Đà Lạt thì giá thể tránh quá thông thoáng vì nhiệt độ lạnh vào ban đêm sẽ làm cho các đầu rễ đui đi và bộ rễ teo dần, cây phát triển kém, ngược lại giá thể quá bí thì cây dễ bị thối rễ vào mùa mưa. Một giá thể với phần đáy thật thông thoáng và phần bề mặt hơi kín thì rất tốt cho sự phát triển của Cattleya.
Đối với cây con được tạo ra qua con đường nuôi cấy mô thì phải trải qua giai đoạn nuôi cây ở nhà ươm, khi cây phát rễ cứng cáp thì mới trồng vào chậu.
Kỹ thuật trồng cây ống nghiệm :
Đối với Cattleya được tạo ra bằng con đường nuôi cấy mô thì sau khi cây được rút ra khỏi ống nghiệm cần thao tác nhẹ nhàng tránh làm tổn thương rễ hay đứt rễ, rửa thật sạch các vết thạch còn lại trên rễ xong ngâm toàn bộ cây vào dung dịch thuốc Kasumin 2gam/lít khoảng 5 phút. Vớt nhẹ cây ra và để ráo trong mát chuẩn bị trồng .Ở Đà Lạt chất trồng phổ biến là dớn mút, dớn này cần được ngâm nước và xả kỹ từ 2-3 lần cho hết độ chát có trong dớn, xong xé nhỏ. Dùng dớn xé nhỏ này bó xung quanh rễ cây cấy mô với độ rộng và dài gấp đôi rễ, xếp nhẹ nhàng những cây này vào khay mà dưới đáy đã trải sẵn một lớp dớn để không làm tổn thương rễ.
Chăm sóc : Cây nuôi cấy mô cần giữ ẩm liên tục trong vòng 7 -10 ngày đầu tiên sau khi trồng, độ ẩm khoảng 75-80 %, không khô quá vì cây mất nước sẽ chết, và không ẩm quá vì dễ gây thối cả cây. Tuyệt đối không được tưới vào buổi tối vì sẽ làm cho cây dễ thối nhũn, thường dùng bét phun sương khoảng 4-5 lần trong ngày và tuỳ thuộc vào thời tiết. Cây phải được đặt vào nhà có mái che bằng tôn sáng với độ sáng khoảng 40 -50% là thích hợp. Sau khoảng 15 ngày khi thấy đầu rễ phát triển thì giảm dần lượng nước phun cho đến khi bình thường. Trong thời gian này tiến hành phun phân bón lá có thành phần N:P:K=30:10:10 khoảng 5ngày/ lần. Tiến hành phun thuốc phòng nấm như Ridomil Gold 20g/ 10 lit, 1 tuần phun 1 lần, chú ý phun thuốc diệt côn trùng khi phát hiện thấy hoặc theo định kỳ 15 ngày/ lần (có thể là ốc sên, nhớt, ruồi nhỏ...). Chăm sóc trong nhà ươm khoảng thời gian từ 1,5 -3 tháng là có thể chuyển cây mô này vào chậu lớn và chăm sóc bình thường.
Đối với cây được tách chiết thì tách chiết sang chậu vào lúc chồi mới phát triển khi có rễ ló ra ở gốc. Nếu cây có nhiều hướng phát triển thì tách chúng ra 2 hay nhiều đơn vị để trồng. Mỗi hướng là một đơn vị, mỗi đơn vị ít nhất phải có một giả hành già với một chồi mới thì cây phát triển tốt hơn. Trong trường hợp có một chậu lớn và sang qua một chậu lớn hơn, muốn cho cây phát triển thành nhiều hướng thì sau khi thay chậu, cây phục hồi thì dùng dao tách 2 tép một và để nguyên như vậy giúp cây phát triển thành nhiều hướng, có thêm nhiều chối mới cùng trưởng thành 1 lúc nên khi có hoa sẽ cùng một lượt rất sum sê. Cattleya chỉ cho hoa ở các giả hành mới, và các giả hành cũ dù có xanh tốt vẫn không cho hoa.
Khi sang chậu hay tách chiết phải cắt bỏ rễ già chết, còn các rễ khoẻ phải giữ gìn cẩn thận, nhất là phần đầu rễ ở các chồi mới không được đụng chạm vào. Buộc cọc tỳ sát mép chậu cho thật vững, hướng phát triển vào giữa và phần căn hành phải phơi bày lên mặt chất trồng. Lớp mặt trên của chất trồng cũng phải được nén chặt không để cho cây lay động làm tổn thương đến sự phát triển của rễ.
Đa số Cattleya chống chịu với mọi điều kiện miễn sao rễ thoáng, chất trồng không hư mục làm thối rễ. Ẩm độ thích hợp là 50 - 80%. Lúc cây phát triển cần tưới nước nhiều hơn so với khi cây nghỉ. Sự nghỉ ở Cattleya rất khó quan sát, những cây Cattleya có hoa vào mùa mưa thì thường có kỳ nghỉ kéo dài 6 -8 tuần, lúc đó các giả hành đã phát triển đầy đủ, không có chồi mới, không có rễ mới hoạt động. Trái lại những cây Cattleya ra hoa vào mùa khô thì không có sự nghỉ.
Cattleya cần nhiều ánh sáng, ánh sáng phù hợp là khoảng 50% trở lên. Nếu Cattleya khó ra hoa thì tăng ánh sáng và tăng bón phân có nhiều lân. Biểu hiện của một cây lan thừa ánh sáng là lá có thể bị cháy hoặc màu vàng, cây lùn thấp và rất cứng cáp, ngược lại cây thiếu ánh sáng có màu lá xanh đậm, dáng cây yếu đuối và rất dễ ngã. Cây lan Catttleya có màu xanh nhạt ánh màu vàng hay tím là cây được trồng nơi có vừa đủ ánh sáng. Phân bón cho Cattleya thường có nồng độ thấp hơn so với phân bón cho Dendrobium, Vanda hay Cymbidium.
Cattleya là loại lan có thể sống được ở vùng nóng và vùng ôn đới và đặc biệt đây là giống rất thích nghi với điều kiện khí hậu Việt Nam với một biên độ rất rộng. Chính vì thế nó được trồng và phát triển mạnh ở khắp nơi: Các tỉnh phía Nam, các tỉnh phía Bắc và ngay cả trên vùng cao nguyên.
Nhiệt Độ lý tưởng cho Cattleya là 210C vào Ban ngày và 160C vào ban đêm. Vùng thích hợp cho loại này là vùng Bảo Lộc. Dù vậy lan Cattleya vẫn có thể sinh trưởng và phát triển ở một nhiệt độ cao hơn nhiệt độ lý tưởng là 80C vào ban ngày và 50C vào ban đêm. Nhưng nhiệt độ lý tưởng vẫn giúp cây sinh trưởng với điều kiện tốt nhất, cụ thể là ở Đà lạt. Mặc dầu các nhà vườn ít sử dụng phân bón, nhất là phân vô cơ nhưng Cattleya vẫn phát triển với kích thước lớn hơn so với cùng loài trong điều kiện ở thành phố Hồ Chí Minh. Ngoài ra lan Cattleya cũng phát triển tốt ở những vùng có khí hậu mùa đông với nhiệt độ 130 C vào ban ngày và 100C vào ban đêm. Tuy nhiên ở vùng lạnh mát nên trồng loài Sophro Cattleya và loài Sophrolaelio Cattleya thì sự ra hoa của các loài này đều đặn hơn. Điều này là do các giống lan Cattleya được xuất phát từ 2 nguồn: Một nguồn từ vùng khí hậu nóng ẩm của Brazin và một nguồn từ vùng đồi núi cao nguyên ở Columbia và Mexico.
Ở vùng Đà lạt vì thường xuyên có không khí ẩm nên chỉ tưới nước 1-2 lần/ tuần tuỳ theo ẩm độ của giá thể vào mùa nắng và hoàn toàn không tưới nước vào mùa mưa.
Nhu cầu phân bón đối với loài lan Cattleyya: Các loài lan Cattleya có thể ra bông bất kỳ mùa nào trong năm với điều kiện bộ phận sinh dưỡng đủ khả năng phát triển thành một giả hành mới. Chính vì thế việc bón phân cho lan ngoài mục đích duy trì sự sinh trưởng và phát triển cho lan còn nhằm điều khiển sự ra hoa các loài thuộc giống này (trừ một số rất ít ra hoa theo mùa).
Cattleya là loài thực vật sống phụ sinh do đó việc bón phân cho lan bằng phương pháp phun sương thì hiệu quả hơn nhiều so với phương pháp tưới thẳng vào giá thể trong chậu. Phân sử dụng là phân bón lá có công thức N:P:K là 30-10-10 được phun theo nồng độ khuyến cáo của từng loại trên nhãn với cường độ là 2 lần/ tuần. Khi các giả hành chớm ra nụ hoa thì sử dụng phân bón có công thức là 10-20-20 với cường độ như trên.
Nếu cây Cattleya của bạn đã đủ sức khoẻ và bắt đầu mọc chồi mới, bạn muốn cho nó trổ bông vào 3 tháng tới thì dùng phân 6-30-30 phun cho cây 2lần/tuần.
Có thể dùng phân vô cơ hỗn hợp với phân hữu cơ với nồng độ loãng hay các sản phẩm phân bón lá có nguồn gốc sinh học như: Rong biển, tinh cá, agostim... rất tốt cho quá trình sinh trưởng của cây. Vitamin B1 với nồng độ 0,01% phun 1lần/tuần cũng có tác dụng thúc đẩy sự tăng trưởng của cây.
Trước mùa nghỉ tăng trưởng của Cattleya 1 tháng, trong tháng 3 nên bón cho lan loại phân 10-20-30 để tạo sự cứng cáp cho cây trong mùa nghỉ tháng 4, và trong tháng 4 nên ngưng tưới hoàn toàn.
Mùa nghỉ của Cattleya: Cattleya là giống lan có mùa nghỉ, ở điều kiện khí hậu Việt Nam ta nên cho cây nghỉ mỗi năm 1 tháng. Mùa nghỉ của Cattleya ở các tỉnh phía Nam là trong suốt tháng 4, các tỉnh ở phía Bắc trong tháng 1, các tỉnh từ Thuận Hải đến Thừa Thiên Huế thì mùa nghỉ trong tháng 8.
Trong mùa nghỉ, cây không đòi hỏi dinh dưỡng và không tưới nước (vì thế mùa này nên để cây vào chỗ khô và mát) nên chỉ duy trì lượng nước đủ để cây sống, tăng độ che sáng lên 10% và nhiệt độ thích hợp trong mùa nghỉ càng thấp càng tốt, khoảng 100C cho vùng lạnh và 250 C cho vùng nóng.
Thay chậu và nhân giống Cattleya :
Lan Cattleya phát triển rất nhanh do đó việc thay chậu phải được thực hiện tối đa là sau 2 năm kể từ lúc trồng. Việc thay chậu nên tiến hành đồng thời với việc nhân giống. Khi quan sát thấy giả hành bắt đầu mọc ra khỏi mép chậu thì nên thay chậu. Việc thay chậu tốt nhất nên tiến hành vào đầu mùa mưa thì cây sẽ phát triển rất mạnh.
Nên cắt tách cây vào lúc 4 tháng trước mùa nghỉ và để nguyên tại chỗ, trét sơn vào vết cắt và phun hỗn hợp BA 1ppm +vitamin B1 20mg/l. Khi đến mùa nghỉ mỗi cây tách sẽ có một giả hành trưởng thành để chịu đựng trong mùa nghỉ, khi mùa mưa đến ta tách mỗi cây và đem trồng sang chậu mới.
Muốn thay chậu Cattleya ta ngâm chậu vào một chậu nước có pha thuốc trừ rêu, trong vòng từ nửa giờ đến 1giờ các rễ sẽ tróc ra. Dùng kéo nhọn đã khử trùng cắt bỏ những rễ thối và những rễ quá dài chỉ chừa lại một đoạn 10cm. Cuối cùng cột chặt cây lan vào chậu mới và đặt chậu vào chỗ ẩm mát cho đến khi ra rễ. Lúc đó mới bắt đầu cho giá thể vào chậu và đưa chậu về vị trí cũ. Có thể dùng dung dịch NAA 1ppm phun vào giai đoạn đầu.
Lan Cattleya có thể nhân giống bằng cách tách chiết 3 giả hành một, nếu tách chiết dưới 3 giả hành thì cây sẽ phát triển rất yếu. Nếu Cattleya bị bệnh thì mắt trên căn hành sẽ bị thối đi, cây sẽ không tạo chồi ngọn và sự tạo thành chồi bằng hạt gạo hình thành trên giả hành nơi tiếp xúc với căn hành cây sẽ rất yếu và khó có thể ra hoa được.

Ks. Nguyễn Trung Ái

Kinh nghiệm trồng lan Cattleya

Lan Cattleya được mệnh danh là “hoàng hậu” các loại lan, sự quý phái của giống hoa này ngày càng thu hút nhiều người. Ngoài việc nhân giống bằng tách chồi, lan Cattleya được cấy mô đang trở nên phổ biến, tuy nhiên việc chăm sóc phải đúng kỹ thuật cây mới phát triển tốt, cho hoa đẹp.

Yếu tố quyết định cây lan

Đó là môi trường và nguồn nước, hai yếu tố này quyết định 60 - 70% sự phát triển cây lan. Lan Cattleya cần ánh sáng đầy đủ mỗi ngày từ 8 tiếng trở lên, thông thoáng gió, độ ẩm 60 - 70%, giàn lan có lưới che. Cây con mới trồng, cây mới tách chiết che 70%. Cây mới trưởng thành che 50 - 60%, có nguồn nước tưới ổn định, sử dụng nước máy chứa vào bồn 24 tiếng trở lên hoặc nước mưa…

Khi chọn cây lan trồng, ngoài yếu tố đẹp chú ý giống lan thích hợp với thời tiết, chọn cây siêng ra hoa, hoa đẹp. Dùng chậu nhựa đường kính 16 - 18 cm, chất trồng là dớn cọng, than, than gáo dừa… Nếu trồng than thì chặt nhỏ cỡ ngón tay cái đến ngón chân cái, sau khi chặt nhỏ than xong đem ngâm nước cho trôi hết bụi, dùng than sạch, nếu trồng dớn cọng cũng phải ngâm như than.

Trồng cây lan con

Cây con nhập về ở trong chậu nhựa mềm đường kính 6 - 8 cm, dùng tay bóp nhẹ xung quanh chậu mềm cho rễ bong tróc ra, sau đó lật úp chậu lấy cây con cùng chất trồng ra, đặt hoặc cột dây nylon giữ cho cây không bị nghiêng ngã, bỏ thêm than hoặc dớn cọng vào phần còn trống, treo chậu lan vào chỗ lưới che 70% nắng. Dùng Physan 20 với liều lượng 1% pha 1 lít nước phun xịt ướt toàn thân rễ, lá… để diệt khuẩn, ngừa rêu. Để khô 1 - 2 ngày, sau đó tưới vitamin B1 pha 1 cc/lít nước để dưỡng rễ và kích thích ra rễ mới. Đến khi cây ra rễ mới mạnh, bắt đầu dùng phân NPK 30-10-10 liều lượng loãng (phân nửa liều lượng bình thường) kết hợp với tưới đạm cá nửa tháng 1 lần. Lúc thấy bộ rễ đã ổn định, nhiều rễ, chuyển từ từ sang liều lượng bình thường. Khi cây nhảy chồi mới, phát triển mạnh, đổi sang phân NPK 20-20-20.

Trồng lan tách chiết

Đối với trồng cây tách chiết, thì mỗi đơn vị cắt là 2 - 3 tép, phải cắt đúng “thì”, tức lúc cây vừa ra rễ non. Sau khi tách tép, nhúng vào Physan pha 1 cc/lít nước, để khô rồi ngâm tiếp vào thuốc trừ nấm, rồi đem treo ở chỗ râm mát một vài ngày thì tiến hành trồng.

Khi trồng phải cột chặt đơn vị (tép lan) vào cây ti (để giữ cố định), hoặc cột vào móc chậu để cây không bị lay động khi tưới hoặc gió mạnh, xoay hướng phát triển vào trong chậu, bỏ chất trồng vào chậu cho đầy lên cách đầu rễ non khoảng 1 - 2 cm, cẩn thận đừng để chất trồng va chạm vào đầu rễ non.

Đem chậu lan mới trồng vào chỗ lưới che 70% nắng, tưới vitamin B1, pha 1 cc/lít để kích thích ra rễ, lúc cây ra rễ mạnh, dùng phân 30-10-10 pha loãng (50% liều lượng) kết hợp với vitamin B1 tưới xen kẽ 5 ngày 1 lần, đến khi cây nhảy chồi mới, ra rễ nhiều có thể tăng lượng phân bình thường và đạm cá. Khi cây hoàn chỉnh 1 tép mới thì đổi sang phân NPK 20-20-20 (tỷ lệ cân bằng) và chủ yếu dùng phân NPK 20-20-20 và đạm cá. Nuôi trồng lan Cattleya ta nên dùng phân với liều lượng loãng, tưới nhiều lần (nếu có điều kiện), ví dụ liều lượng bình thường là 1 g/lít/tuần/lần thì ta dùng 1 g/2 lít/tuần/2 lần, như thế không sợ bị “sốc” cây.

Chăm sóc ra hoa

Lan Cattleya con sau khi trồng khoảng 12 - 15 tháng nếu thấy cây phát triển tốt, giả hành cao lớn, nhảy chồi mới mập, khỏe, cây trồng được 6 - 7 tép, phát triển tốt là những cây có thể ra hoa. Chỉ kích ra hoa những cây khỏe mạnh. Khi cây đạt những yêu cầu cần thiết để ra hoa thì tiến hành bón phân. Dùng phân NPK có tỷ lệ lân cao như 19-31-17, 11-35-15, 6-30-30… để kích ra hoa. Kết hợp với việc đưa chậu ra chỗ sáng hơn, đồng thời giảm nước tưới 50%... Khi điều khiển lan Cattleya ra hoa thì chú ý rằng “tăng lân, giảm nước, tăng ánh sáng”.

Phòng ngừa bệnh hại

Ngừa bệnh hơn trị bệnh, khi cây lan bị bệnh nếu chữa khỏi cũng mất sức, mất thời gian hồi phục nên phòng ngừa là chính. Có thể sử dụng Aliette, Benomyl, Topsin… (nội hấp); Mancozeb, DithaneM45, Zinep (tiếp xúc). Để “ngừa bao vây” thì hôm nay dùng Aliette, ngày mai dùng Benomyl… ngày thứ ba dùng DithaneM45, hoặc Zinep… Diệt côn trùng, ốc sên thì sử dụng Lannatte.

Lê Nhị Trí

Kỹ thuật tách chiết nhân giống Cattleya

Cattleya là loại hoa lan đang được ưa chuộng hiện nay vì màu sắc đa dạng và hương thơm tuyệt vời. Cattleya được mệnh danh là loài hoa lan vương giả - Nữ hoàng của các loài hoa. Hiện nay, tại Hà Nội và một số địa phương phía Bắc, phong trào trồng và thưởng thức lan Cattleya đang phát triển mạnh mẽ. Sau đây xin tổng hợp một số kinh nghiệm tách chiết và chăm sóc lan Cattleya của CLB Hoa Lan DLR Hà Nội.

Khi nào thì thay chậu và tách chiết?

Khi cây lan phát triển chật chậu hoặc giá thể trong chậu đã mục rữa, đọng muối, rễ cây không phát triển,….ta tiến hành thay chậu và tách chiết cho Cattleya. Có thể thay chậu tách chiết Cattleya bất kỳ thời điểm nào trong năm, nhưng tốt nhất là nên tách chiết trong thời kỳ cây phát triển mạnh nhất sẽ tạo điều kiện cho cây nhanh chóng hồi phục và phát triển trở lại. ở Miền Bắc, thông thường nên tiến hành tách chiết vào mùa Xuân - Hè.

Lưu ý khi tách chiết: Chậu Cattleya đem tách chiết tốt nhất nên để khô, không tưới nước nhiều, tránh tách chiết trong ngày mưa vì độ ẩm không khí quá cao, nhựa trong cây nhiều làm cho vết cắt khó lành, hơn nữa để đề phòng nấm bệnh xâm nhập làm hư hại cây.

Dụng cụ cần thiết gồm những gì?: Dao, kéo, cồn, bật lửa, kìm cắt cây, chậu, móc, giá thể, thuốc xử lý vết cắt,…

Tách chiết như thế nào?

CÁC BƯỚC TIẾN HÀNH TÁCH CHIẾT

Trao Đổi Kinh Nghiệm Tách Chiết, Chăm Sóc Lan Cattleya

Bước 1: Tháo móc treo chậu ra, dùng hai tay bóp xung quanh thành chậu cho rễ bong khỏi thành chậu, bóc tách các rễ mọc chờm ra ngoài thành chậu và rút cả bụi lan ra khỏi chậu

Bước 2: Dùng tay móc hết các giá thể cũ còn bám vào gốc cây

Bước 3: Dùng que hoặc đũa chọc cho giá thể còn bám lại xung quanh ra hết

Bước 4: Dùng kéo hoặc dụng cụ cắt thật sắc, đổ cồn vào dụng cụ và đốt trước khi cắt đề phòng lây lan nấm bệnh. Cắt bỏ sạch những rễ đã hư thối.

Bước 5: Xác định điểm cắt, tách: mỗi đơn vị tách ra nên có từ 3 giả hành trở lên là tốt nhất, hướng tách ra phải còn mắt ngủ có thể phát triển thành chồi non. Qúa trình tách chiết bước này là quan trọng nhất. Cần xác định điểm cần cắt trước, đánh dấu, sau đó tiền hành cắt. Lưu ý dụng cụ cắt phải thật sắc, cắt thật ngọt. Nếu vết cắt bị dập, dùng dao lam gọt lại cho ngọt. Bôi vôi, sơn hoặc thuốc sát trùng vào vết cắt.

Đơn vị lan mới tách ra, cần vệ sinh sạch sẽ ngay, cắt bỏ rễ thối, hỏng, xả sạch dưới vòi nước, để ráo, bôi vôi vào các chỗ cắt. Tốt nhất để chỗ mát sau 01-02 ngày thì tiến hành trồng lại.

Bước 6: Chuẩn bị giá thể trồng Catt. Có rất nhiều loại giá thể để trồng Catt, mỗi loại giá thể thích hợp với cách trồng và điều kiện trồng tại từng vườn, từng vùng miền. Kinh nghiệm tại Hà Nội thường trồng catt bằng than củi kết hợp với dớn cọng đảm bảo cho cây phát triển tốt và ít bị hư cây. Ngoài ra có thể trồng bằng đá bọt, sỏi nhẹ. Than củi chọn loại thật chắc, sờ vào không tạo ra bụi than, ngâm xả nhiều lần khi nào than chìm xuống đáy xô nước là có thể đem trồng. Dớn cọng có thể xử lý bằng cách luộc qua nước sôi,…

Bước 7: Chậu và giá đỡ: Chậu cũ dùng lại phải rửa sạch bằng xà phòng loãng. Để giúp cây đứng vững thời gian đầu cần làm cọc đỡ hoặc cột dây cho cây đứng vững. Dùng dây thép cứng cột ngang quang treo, dùng đũa gác ngang miệng chậu, dùng dây nhôm mềm, làm cọc ti tơ, dùng cước co dãn cố định lan,… đều được

Bước 8: trồng lại: Đáy chậu nhét 1 ít xốp, xếp than vào chậu thứ tự to dưới, nhỏ trên. Nên xếp than theo chiều thẳng đứng, kê một miếng xốp nhỏ dưới gốc lan không cho tiếp xúc trực tiếp với than củi. Để vào chậu cây vào chỗ mát, chờ khi nào cây ra rễ trở lại bám nhiều xuống than thì bổ sung thêm dớn cọng trên bề mặt.

Sau khi tách chiết thì chăm sóc như thế nào?

Sau khi tách chiết và trồng lại, đưa chậu lan vào chỗ râm mát khoảng 50-60% ánh sáng, không tưới trong vòng 7-10 ngày đầu. Sau đó, pha B1 loãng khoảng 1cc/1lít phun sương hàng tuần cho cây nhanh ra rễ, cây ra nhiều rễ rồi thì có thể bổ sung thêm dớn cọng trên bề mặt, dùng phân 30-10-10 và B1 pha loãng 1/4-1/2 liều lượng chỉ định bón hàng tuần. Khi cây hoàn chỉnh 1 tép mới thì đổi sang phân NPK 20-20-20 nên pha loãng hơn hướng dẫn và bón định kỳ. Khi cây thật khoẻ mạnh, có khoảng 5-6 giả hành ổn định thì có thể điều chỉnh dinh dưỡng nhằm thúc đẩy cây cho hoa bằng các loại phân bón có tỉ lệ P cao hơn, tăng ánh sáng cho cây, cắt giảm 50% lượng nước tưới bình thường.

Sưu tầm

Làm thế nào để lan Cattleya ra hoa?

Cattleya đến tuổi trưởng thành, sung mãn, nếu không kích vẫn có thể đậu hoa. Tuy nhiên xác suất sẽ không cao so với việc kích hoa và thường bị nhảy chồi con như trường hợp kích muộn. Nếu kích sớm thì khả năng đậu hoa sẽ cao hơn nhưng ảnh hưởng đến quá trình phát triển của cây trồng. Vấn đề này, mình không dám quả quyết kích như thế nào là trúng thời điểm, nhưng qua thực tế nuôi trồng, mình xin phép được nêu lên những gì mà hiện nay mình đang thực hiện.

Đa số cattleya đều nở hoa theo mùa, mình liệt kê những dòng đại diện để các bạn tiện theo dõi :

- Dòng Chialin : thường nở hoa vào mùa xuân và mùa đông ( riêng cây Tân thị ngoài mùa đông và xuân, còn có thể nở hoa vào mùa hạ )
- Dòng Blc. Sanyang Ruby : nở hoa vào mùa xuân và mùa đông.
- Dòng Pot. Sally Taylor : nở hoa vào mùa xuân và mùa đông.
- Dòng Chunyeah : dòng này thì phức tạp hơn. Blc. Chunyeah No1, Cu#10, Cu#15 nở hoa vào mùa xuân, mùa thu và cả mùa đông, nhưng Blc. Chunyeah #8 chỉ nở hoa vào mùa xuân và mùa đông, còn Blc. Chunyeah # 17 nở hoa vào mùa thu...
- Dòng Shinfong Luohyang : nở hoa vào mùa xuân và mùa đông.
- Dòng trắng như Bạch ngọc, Lc. Orglades, Grand, Lc. Longriver compton nở hoa vào mùa xuân và mùa đông. Cây Kim tinh và bạch ngọc còn nở hoa vào mùa thu.
- Dòng xanh như Blc.Ports of Paradise, vua mèo... : nở hoa vào mùa xuân, mùa thu và mùa đông.
- Dòng tím như Lc. Pamela, Blc.Seto, Blc. Pink Emperor, Blc. King of Taiwan...: nở hoa vào mùa xuân và mùa thu ( cây Đại tân 1 còn nở hoa vào mùa thu )
...
Vì vậy trước hết nên phân loại cây theo các kích cỡ ( mô con, cây bắt đầu trưởng thành và cây trưởng thành sung mãn...), cây thuộc các dòng đỏ, vàng, tím, xanh...treo vào từng khu vực riêng để dễ dàng trong việc chăm sóc và kích hoa.
Các bạn để ý ở Huế, những cây có hoa nở vào mùa thu đến đầu mùa đông, nghĩa là chồi con bắt đầu nảy mầm từ giữa mùa xuân đến mùa hạ, thường xảy ra hiện tượng giả hành chưa kịp đứng tép đã mọc chồi con mới.Các giả hành phát triển trong giai đoạn này rất tốt. Vì vậy để hạn chế hiện tượng nhảy chồi con làm ảnh hưởng đến chất lượng hoa ( chỉ là hạn chế thôi nghen, chứ không phải tuyệt đối 100% ), mình thường kích hoa khi chồi con khoảng 8-10cm vào mùa này.
Vào mùa đông cây phát triển chậm, hiếm khi nhảy chồi con. Vì vậy những cây có hoa nở vào cuối mùa đông và mùa xuân, mình thường kích hoa khi ngọn lá bắt đầu hé mở.
Với việc kích hoa như vậy, mình thấy số lượng cây đậu hoa ở trong vườn cũng tương đối, giả hành phát triển bình thường, ít có dấu hiệu suy thoái.
Kích như thế nào ? có lẽ phân bón NPK dùng để kích hoa thì bạn nào cũng biết, nhưng các bạn nên chú ý về chế độ tưới nước và ánh sáng. Mình thường làm như thế này (Vì đã khoanh vùng nên thao tác cũng đơn giản). Trước khi dùng phân kích hoa, mình che thêm một ít lưới trên giàn (chỉ vài dong lưới, chứ không phải nguyên mảng ), không tưới nước một ngày, sau đó số lần tưới nước chỉ 1/2 so với bình thường. Ba ngày sau tháo các dong lưới đó ra và bắt đầu tưới phân kích hoa liên tục hai - ba lần trong hai đến ba tuần với liều lượng một muỗng cà phê cho bình xịt 8 lít. Tiếp đến là phân NPK 20-20-20. Rồi lập lại như cũ. Khi nụ hoa cao 2-3 phân thì chỉ dùng 1/2 muỗng café phân NPK 6-30-30, 20-20-20 cho 8 lít nước và xen kẽ thêm hai lần phân rong biển cho hoa thắm. Vào mùa hoa, mình thường tưới thuốc tím ( 1g/4lít nước ) và MgSO4 ( một muỗng súp/4lítnước ). Lúc đầu mình sử dụng hai loại này với mục đích chỉ để phòng bệnh và xả muối, nhưng sau này đọc một số tài liệu thấy chúng cũng có tác dụng trong việc kích hoa. Cách đây hai năm mình có chia sẻ với bác H về cách dùng thuốc tím và MgSO4. Bác đã áp dụng và kết quả rất tốt. Mặc dầu vườn của bác rất thiếu sáng nhưng vào mùa hoa thì...hong có chổ để mà treo (hihihi... vì phải trốn mưa đó các bạn ).
Nhân đây mình cũng xin nói thêm về việc kích hoa cho trúng Tết và trổ nhiều bông cùng một lúc. ( Những vườn chỉ dăm chậu và chậu nhỏ thì sẽ không tài nào thực hiện được điều này ).
Trước hết các bạn chú ý ở Huế hoa nở vào dịp Tết thường phải trải qua một mùa lạnh, nên từ khi nẩy mầm cho đến khi hoa nở cũng phải mất 4,5-5,5 tháng. Vì vậy vào khoảng giữa tháng 7 Âm lịch, chọn trong vườn mình những cây sắp sửa hoặc đã đứng tép và có mùa hoa đúng vào dịp Tết Nguyên đán, chuyển vào một khu vực riêng. Tưới Atonik 1-3 lần liên tục (một tuần/lần) để đánh thức mắt ngủ. Khi thấy mắt ngủ bung chồi hoặc đã sử dụng đến lần thứ 3 mà nó vẫn ngủ thì ngưng sử dụng. Đến cuối tháng 7 âm lịch lại chọn tất cả những cây vừa mới nẩy mầm hoặc mầm cao khoảng 1 phân tập trung về một chổ, sử dụng quy trình kích hoa như đã nêu trên. Đối với Cattleya bạn có thể điều chỉnh việc nở hoa trước, sau một tuần thông qua việc tăng, giảm ánh sáng, nhiệt độ và độ ẩm. Muốn nở sớm thì tăng các yếu tố trên, muốn nở muộn thì ngược lại. Để cho hoa to, phẳng thì nên điều chỉnh các yếu tố trên theo chiều nở muộn.

Sưu tầm

Cách chăm sóc lan Cattleya

CATTLEYA - LABIATA

Lan Cattleya còn gọi là Cát lan. Tên Cattleya là lấy tên của người Anh chơi lan nổi tiếng William Cattleya. Lan Cattleya có khoảng 60 loại chính và rất nhiều loại lai tạo. Phải nói rằng, lan Cattleya là giống lan có hoa đẹp nhất nên được gọi là hoa Hoàng hậu của các loài hoa. Vùng Đông-Nam-Á nổi tiếng với cây lan Dendrobium, thì vùng Nam-Mỹ nổi tiếng với cây lan Cattleya, xuất xứ từ Braxin, Columbia, Mexicô là vùng nhiệt đới và vùng đồi cao mát mẻ. Tuy nhiên các loại lai từ nhiều giống khác với Cattleya cũng đều gọi chung là Cattleya như Laeliocattleya, Brassocattleya, Sophrocattleya, Potinama vv...

Lan Cattleya được chia ra làm hai nhóm:

-Nhóm 1 lá, giả hành chỉ có một lá và chỉ ra có 1-2 hoa to rất đẹp

-Nhóm 2 lá, mổi giả hành có 2 lá, có hoa chùm 5-7 hoa, nhưng hoa nhỏ hơn.

Lan Cattleya có khuyết điểm là hoa mau tàn, độ 1-2 tuần lễ là tàn, nhưng có loại cho hoa có mùi hương rất thơm.

Cũng như Dendrobium, Cattleya cũng đa thân, cây mang nhiều giả hành dự trữ nhiều chất dinh dưỡng và nước, nhưng giả hành mập và lùn hơn, rễ nhỏ và dài, mọc từ căn hành bám vào giá thể, cây phát triển theo chiều ngang. Lúc còn non có bẹ màu xanh bọc lại, lúc lớn các be khô và rụng đi. Thường trên đỉnh giả hành có 1 hoặc 2 lá to, chính giữa có một lưỡi mèo bao bọc lấy phát hoa, phát hoa vượt lên và xuyên qua lưỡi mèo để trổ hoa. Trung bình một năm, một cây lan có thể ra 3 giả hành mới. Nếu chăm bón tốt cây phát triển khoẽ mạnh có thể đạt đến 5-6 giả hành.

NHIỆT ĐỘ, ẨM ĐỘ, VÀ SỰ TƯỚI NƯỚC

Cattleya là giống lan có thể sống được ở vùng nóng và vùng ôn đới, đặc biệt đây là giống rất thích nghi với điều kiện khí hậu và thời tiết của VN, với một biên độ rất rộng. Chính vì thế nó được trồng và phát triển rất mạnh ở tất cả các nơi, các tỉnh phía nam, các tỉnh phía bắc và ngay cả trên vùng cao nguyên. Tuy nhiên cách trồng có khác nhau.

  Cattleya phát triển rất tốt ở không khí mát và ẩm, nhiệt độ lý tưởng cho Cattleya là 21 độ C vào ban ngày và 16 độ C vào ban đêm. Vùng thích hợp cho loại lan này là vùng Bảo lôc. Dù vậy lan Cattleya vẩn tăng trưởng và có thể phát triển ở một nhiệt độ cao hơn. Nhưng dầu sao nhiệt độ lý tưởng vẫn là nhiệt độ giúp cho cây tăng trưởng tốt nhất. Điều này được chứng minh bằng khí hậu mát ẩm của Đà lạt: mặc dầu các nhà vườn của đà lạt ít sử dụng phân bón, nhất là phân vô cơ, nhưng các cây lan của đà lạt vẫn phát triển với kích thước lớn hơn so với cùng một loài trong điều kiện ở TPHCM. Ngòai ra cây lan Cattleya cũng phát triển tốt ở những vùng khí hậu mùa đông với nhiệt độ 13 độ C vào ban ngày và 10 độ C vào ban đêm, đó là nhiệt độ các tỉnh phía bắc.

Do đó có thể nói rằng, các loài thuộc giống Cattleya có thể trồng và ra hoa ở khắp nơi của nước ta. Tuy nhiên vùng lạnh và mát nên trồng loại lan có chử đầu là: SC, SLC; vùng nóng nên trồng các loại: C, LC, BC, BLC, BSLC, như thế sự ra hoa của các loài này mới điều đặn hơn. Bạn nên nhớ, các giống lan Cattleya đều được xuất phát từ 2 nguồn: một nguồn từ vùng nóng ẩm của Braxin, một nguồn từ vùng đồi núi trên các cao nguyên của Columbia và Mexicô. Các giống lan Cattleya lai có họ hàng với các giống lan rừng từ Columbia và Mexico thì cần nhiệt độ mát hơn. Tương tự Sophronitis là một loại lan vùng lạnh.

Ẩm độ tương đối của không khí cần thiết cho sự phát triển của lan Cattleya là 40-70%, tưới nước là cần thiết để tăng độ ẩm của vườn lan. Tuy nhiên bạn phải nhớ rằng Cattleya là một giống lan có giả hành mập, vì thế khả năng dự trữ nước của nó rất lớn. Do đó tưới nước thường xuyên sẽ làm cho cây èo uột không phát triển và đôi khi làm chết cây do thối rễ. Tưới nước bằng cách nhỏ giọt thường xuyên vào chậu cũng không cho kết quả khả quan.

Ở TPHCM, đối với lan Cattleya việc tưới nước là rất cần thiết, tuy nhiên với độ che sáng 50% tưới nước nhiều sẽ tạo ra một nhiệt độ thấp dưới 25 độ C làm cây khó ra rễ. Vì thế đối với giống Cattleya, giữa các lần tưới phải có thời gian khô ráo để kích thích sự mọc rễ của cây. Cách tưới nước thay đổi tuỳ vùng, như ở TPHCM và mùa mưa từ tháng 5 đến thánh 11 lan Cattleya được tưới một ngày một lần vào khoảng 10 giờ sáng. từ tháng 11 đến tháng 3 tưới mỗi ngày 2 lần, một lần vào 9 giờ sáng và một lần vào lúc 3 giờ chiều. Sở dĩ ta tăng số lần tưới trong thời gian này, vì đây là mùa khô, ẩm độ không khí giảm đi rõ rệt. Vào tháng 3 đến tháng 4 ta giảm số lần tưới còn 1lần/ ngày để tạo mùa nghỉ cho lan.

Ở các vùng cao như Đà-lạt, vì có sương mù thường xuyên nên độ ẩm cao, do đó cách tưới nước có khác nhiều so với TPHCM, chỉ tưới 1 tuần/lần trong mùa nắng, hoàn toàn không tưới trong mùa mưa.

Các tỉnh phái bắc, có mùa khô ngắn, các tình từ thuận hải đến thừa thiên có mùa khô quá dài. Vì thế việc tưới nước phải được vận dụng một cách cụ thể cho từng vùng.

           ÁNH SÁNG

So với một số giống lan thương mại khác, sự che sáng các loài lan thuộc giống Cattleya thay đổi khác nhau tuỳ loại. Tuy nhiên mức độ che sáng 50%. Có thể áp dụng cho nhiều loài. Lan Cattleya cần ánh sáng nhưng không trực tiếp. Một giàn che bằng tôn nhựa xanh rất tốt cho việc trồng lan Cattleya. Nếu lan Cattleya được trồng trên sân thượng nhà ở, độ che sáng tốt nhất là 60% tức ánh sáng sử dụng 40%. Trong giàn lan không nên treo các chậu sát vào nhau, phải có một khoản cách giữa các chậu sẽ cho cây nhận đủ ánh sáng và thoáng khí. Tuy nhiên nếu lan được trồng treo cao thì các cây phải được treo sát vào nhau để ngăn chặn bớt gió.

Nếu không có giàn che, lan Caatleya cũng có thể trồng trực tiếp ngoài sáng với điều kiện là các cây phải được trồng từ nhỏ ở các chậu, phải đặt sát vào nhau và tiểu khí hậu nơi đó phải mát và ẩm.

             Biểu hiện của một cây lan thừa ánh sáng là lá có thể bị cháy hoặc màu vàng, cây lùn thấp và rất cứng cáp. Ngược lại một cây thiếu ánh sáng, màu xanh lá cây đậm, dáng cây yếu đuối dễ ngã. Một cây Cattleya màu xanh nhạt ánh màu vàng hay tím là cây được trồng ở nơi vừa đủ ánh sáng.

              Nếu cây lan Cattleya được trồng ở điều kiện ánh sáng tối ưu, sẽ cho hoa có màu rất thắm, cánh hoa dầy cứng không có khuynh hướng lắc lư, hoa thật to. Còn ngược lại, nếu được trồng ở ánh sáng yếu, cây rất chậm ra hoa và khi ra hoa, hoa thường hay gục xuống, màu nhạt. Qúa nắng cây sẽ còi cọc, ra hoa bé thường hay bị háp nắng hoặc có khuyết tật.

NHU CẦU PHÂN BÓN

Các loài lan thuộc giống Cattleya có thể ra hoa bất kỳ mùa nào trong năm với điều kiện các bộ phận sinh trưởng đủ khả năng phát triển thành một giả hành mới. Chính vì thế, việc bón phân cho lan ngoài mục đích duy trì sự sinh trưởng và phát triển của cây lan, còn là nhằm điều khiển sự ra hoa các loài thuộc giống này (ngoại trừ một số loài rất ít ra hoa theo mùa).

             Các bạn luôn luôn nhớ rằng lan Cattleya là: một loài thực vật phụ sinh, do đó lá của chúng giữ vai trò quan trọng trong việc hấp thụ dưỡng chất, vì thế tưới phân bón bằng phương pháp phun sương lên toàn bộ cây sẽ tốt hơn rất nhiều so với cách tưới thẳng vào càc giá thể trong chậu. Phân có thể phun sương bằng hệ thống béc phun tự động hay bằng bình xịt thuốc sát trùng. Nếu số lượng lan ít thì phương pháp nhúng phân ngập chậu lan cũng tốt.

             Phân được bón là các loại phân vô cơ, có công thức 30-10-10 dùng cho cây con, 20-20-20 và 15-30-15 dùng cho cây đã trưởng thành, được tưới 1-2 lần tuần, với nồng độ 1gr hay 1 muỗng cà phê pha trong 4 lít nước. Khi các giả hành chớm nụ hoa, ta bón các loại phân 10-20-20 , 6-30-30 với nồng độ và chu kỳ như trên, để đảm bảo một sự đậu hoa chắt chắn, với những hoa to và đẹp.

Nếu cây lan của bạn đã đủ sức khoẻ và bắt đầu mọc chồi mới, bạn muốn có một chậu hoa Cattleya nở trong vòng 3 tháng tới, bạn sẽ thoả mãn yêu cầu bằng cách dùng phân 6-30-30 với cách tưới như trên. Phải nhớ rằng, luôn luôn có sự mâu thuẫn giữa sinh trưởng và phát dục. Một điều kiện bất lợi về sinh trưởng cũng làm cho cây ra hoa. Do đó khi cây ra hoa nhiều nó sẽ kiệt sức, vì thế cây lan được trồng theo đúng nhu cầu về môi trường sống của nó mà hoa ra kém, thì bạn nên xem lại trong quá trình nuôi dưỡng có lầm lẫn gì không? Một cây lan đến tuổi trưởng thành có đủ sức khỏe, tất nhiên sẽ phát dục. Vì thế nếu cây yếu, ta không nên thúc cây ra hoa, cây sẽ bị mất sức. Sự thúc đẩy lan ra hoa chỉ được dùng khi cây mạnh khoẻ hoặc trong vài trường hợp đặc biệt.

            Có thể dùng phân vô cơ và hữu cơ hỗn hợp loãng sẽ cho kết quả tốt trong sự tăng trưởng. Sinh tố B1 tưới với nồng độ loãng hàng ngày sẽ giúp cây phát triển rất nhanh chóng.

Trước mùa ngừng tăng trưởng một tháng, trong suốt tháng 3, bạn bón cho lan loại phân 10-20-30 hoặc 6-30-30 để tạo một sự cứng cáp cho cây trước mùa nghỉ trong tháng 4, vào mùa này ta sẽ ngưng tưới phân hoàn toàn.

CẤU TẠO GIÁ THỂ ĐỐI VỚI CÁC LOẠI LAN THUỘC GIỐNG CATTLEYA

Cấu tạo giá thể là điều kiện quyết định sự phát triển của lan Cattleya, vì thế việc cấu tạo giá thể thay đổi tuỳ theo vùng và tuỳ theo mùa trong năm. Phương pháp trồng trên thân cây sống và thân cây chết thì giá thể chính là lớp vỏ của thân cây được trồng. Phương pháp trồng chậu thì gía thể phải thật thoáng. Một giá thể quá bí giúp người trông ít tưới nước, nhưng cây rất dễ bị chết vì thối rễ nhất là trong mùa mưa. Một giá thể với phần đáy thật thoáng tránh được sự úng nước. Phần bề mặt hơi khít kín rất tốt cho sự phát triển của lan.

Đối với vùng lạnh, cấu tạo giá thể quá thông thoáng sẽ bất lợi cho sự sinh trưởng, vì nhiệt độ lạnh ban đêm sẽ làm các đầu rễ chùn lại và bộ rễ teo dần, cây phát triển èo uột. Một giá thể bít kín sẽ giúp rễ có độ ấm để phát triển, do đó ở Đà-lạt người ta dùng các loại dớn vụn làm giá thể trồng lan.

Mùa nghỉ của lan Cattleya

Cattleya là một giống lan có mùa nghỉ, ở điều kiện khí hậu và thời tiết VN, ta nên cho cây lan Cattleya nghỉ mỗi năm một tháng. ở các tỉnh phía nam mùa nghỉ của Cattleya là trong suốt tháng 4, các tỉnh phái bắc trong tháng 1. Các tỉnh từ Thuận hải đến Thừa thiên mùa nghỉ bắt đầu trong tháng 8.

Trong mùa nghỉ, cây không đòi hỏi dinh dưỡng và nước tưới (vì thế trong mùa này nên để cây vào chổ khô và mát) chỉ duy trì lượng nước tưới 1lần/ ngày. Tăng độ che sáng thêm 10% để giảm nhiệt độ, nhiệt độ thích hợp trong mùa nghỉ của Cattleya càng thấp càng tốt, khoảng 10 độ C cho vùng lạnh và 25 độ C cho vùng nóng.

THAY CHẬU VÀ NHÂN GIỐNG CATTLEYA

Lan Cattleya trồng và phát triển trong chậu dù cẩn thận thế nào đi nữa cũng có một số rễ bị thối. Ngoài ra lan Cattleya phát triển rất nhanh, do đó việc thay chậu phải được thực hiện sau một thời gian trồng khoản 2 năm. Việc thay chậu nên tiến hành đồng thời với việc nhân giống. Khi ta quan sát thấy giả hành bắt đầu mọc ra khỏi mép chậu thì ta nghĩ đến việc thay chậu. Vì lan Cattleya có giả hành nên khi thay chậu rất dễ bị sốc.

Việc thay chậu tốt nhất nên thực hiện vào đầu mùa mưa cây sẽ phát triển rất mạnh. Tuy nhiên Cattleya có thể thay chậu vào bất kỳ thời gian nào trong năm vẫn đảm bảo cây sống với tỷ lệ cao.

Chậu lan Cattleya với 10 giả hành, có thể cắt trước đó 3-4 đoạn, 4 tháng trước mùa nghỉ, và để nguyên tại chỗ. Trét sơn hoặc vôi vào vết cắt (cho mau lành thẹo), rồi phun hổn hợp thuốc trừ nấm và thuốc kích thích ra rễ B1... Khi đến mùa nghỉ mỗi đoạn sẽ có một giả hành mới vừa đủ trưởng thành để chịu đựng trong mùa nghỉ, khi mùa mưa đến, ta tách mỗi đoạn ra và đem trồng vào một chậu mới. Tách chiết kết hợp với việc thay chậu vào đầu mùa mưa sẽ đảm bảo cho chậu lan đủ khả năng trổ hoa ngay trong năm đó.

Muốn thay chậu Cattleya, ta ngâm chậu vào một thau nước có pha thuốc ngừa rêu, trong thời gian nửa giờ đến 1 giờ, các rễ sẽ tróc ra. Dùng kéo nhọn đã khử trùng cắt bỏ những rễ thối. Những rễ quá dài thì cắt chừa lại một đoạn khoản 10cm. Cột chặt cây lan vào chậu mới và đặt chậu vào chỗ ẩm mát đến khi ra rễ. Luc ấy mới bắt đầu cho giá thể vào chậu và đưa chậu trở về vị trí cũ.

Sau khi thay chậu, phung 1 lần thuốc kích thích ra rễ B1. Sau đó để cây khô không tưới nước 1 tuần khi mới thay chậu và lần đầu tiên tưới nước trở lại là dung dịch Atonik+Root - Plex 1cc pha chung 4 lít nước. Lưu ý: Không bao giờ đặt giá thể vào chậu trước khi cây ra rễ. Nếu bạn sợ giả hành nhăn nheo vì mất nước thì có thể để tạm vài cục than to dưới đáy chậu là đủ.

Lan Cattleya có thể nhân giống bằng cách tách chiết 3 giả hành một. Khác với Dendro, Cattleya là một giống lan có giả hành nhưng không có thân, vì thế tách chiết dưới 3 giả hành cây phát triển rất yếu. Nếu cây bị nhiễm bệnh, mắt trên căn hành bị thối đi, cây sẽ không tạo chồi ngọn (keiki) như giống Dendrobium, để hình thành một cây con mới trên ngọn thân Có rất ít trường hợp cây lan Cattleya với bộ rễ phát triển mạnh, lá xanh tốt, nhưng các mắt trên các căn hành bị hư. Nếu cây lan Cattleya của bạn thuộc loại giống quý hiếm mà sự tách chiết là cần thiết. Bạn có thể chiết 2 tép một, và để nguyên tại chỗ. Đến khi nào cây hình thành một giả hành mới và đủ trưởng thành, ta mới lấy ra trồng vào chậu khác.

SÂU BỆNH VÀ CÁC VẤN ĐỀ KHÁC.

Đối với các loài thuộc giống Cattleya, thường xuất hiện các loài riệp son ánh màu nâu, các loài này thường bám vào lá, giả hành căn hành để hút nhựa. Nhưng nguy hiểm hơn cả là loài rệp này sẽ bám vào các mắt ngủ, hút nhựa lâu ngày sẽ làm các mắt ngủ chết đi. Loại rệp này lúc còn nhỏ bò đi kiếm chổ hút nhựa cây, lớn lên thay vỏ rụng hết chân nên ở yên một chỗ. Vật thể màu nâu hình tròn mà ta thấy chỉ là một lớp vỏ che chở cơ thể rệp, nếu ta làm lệt vị trí của vỏ sẽ gây tử vong cho rệp. Lớp vỏ bao bọc này có thể chống đỡ được tác dụng của thuốc sát trùng ở nồng độ thấp. Ta có thể dùng đầu que hay chính bằng móng tay, kéo lệt vị trí của vỏ, rệp tróc ra sẽ chết. Còn nếu nhiều phải phun thuốc rầy Serpa, Diazinon theo liều lượng hứưng dẫn nhà sản xuất. Nếu không phòng ngừa thường xuyên, loại rệp này sinh sản rất nhanh sẽ gây tác hại các nhà vườn không ít.

Loại dán cánh và bọ trĩ cũng thường hay cắn phá rễ, và chỉ xuất hiện trong các giá thể cấu tạo bằng xơ dừa, vỏ cây mục, dớn vụn hoặc do sử dụng quá nhiều các loại phân hữu cơ dưới dạng xác như bánh dầu, phân bò vv... Có thể trừ chúng dễ dàng bằng các thuốc sát trùng. Tốt hơn hết là ngừa chúng theo chu kỳ 2 tháng /lần, bằng các loại thuốc nói trên.

Trong vườn lan ở những nơi qúa ẩm, thường xuất hiện các loài ốc sên trong các chậu lan, không những ăn hết rễ non mà còn tiết ra chất nhờn làm thối các chồi mới mọc. Loại trừ các loài này bằng các mồi có trôn metandehit hay cải xà lách đặt trong rổ để ở các góc vườn các loài ốc sẽ ăn xà lách ban đêm, ta dùng đèn bắt chúng.

Bệnh thối đọt, thối lá ở Cattleya, có thể bắt đầu từ sự cháy nắng, sau đó các mầm bệnh và virut lan truyền rất nhanh chóng. Nhiễm bệnh có thể ở lá, giả hành hay căn hành. Phần nhiễm bệnh mềm đi có màu nâu sẫm và lan nhanh. Tốt nhất là cắt bỏ những phần bị xâm nhiễm và bôi vết cắt bằng Vadơlin+Benlate cho đến khi không còn dấu hiệu mềm thối nơi mặt cắt ấy. Phần bị bệnh nên huỷ bỏ ở nơi thật xa bằng lửa. Trồng lan ngừa bệnh hơn trị bệnh, hàng tháng tốt nhất nên ngừa thường xuyên bằng các thuốc trừ nấm, thuốc rầy và nhất là làm vệ sinh môi trường, cỏ rác, diệt côn trùng, cây sẽ không bị mắc bệnh.